رضایت مردم در اندیشه سیاسی اسلامی و غربی (مطالعه تطبیقی محمدباقر صدر و جان لاک)

مفهوم «رضایت مردم» از مفاهیم بنیادین نظریه مشروعیت سیاسی است و در فلسفه سیاسی جدید و فقه سیاسی معاصر، نقشی در تبیین نسبت مردم، قدرت و الزام سیاسی ایفا می کند. اهمیت بازاندیشی این مفهوم ازآن روست که نظریه های مشروعیت، بدون روشن سازی معنای رضایت، حدود اعتبار آن و نسبتش با اطاعت سیاسی، دچار ابهام هنجاری می شوند. مسئله اصلی این مقاله آن است که رضایت مردم در اندیشه جان لاک و محمدباقر صدر چه جایگاهی در تاسیس، فعلیت و استمرار مشروعیت دارد و نقدهای آلن جان سیمونز چگونه امکان ارزیابی انتقادی این دو الگو را فراهم می کند. مقاله با روشی کیفی، کتابخانه ای و مبتنی بر تحلیل مفهومی تطبیقی، نخست نظریه رضایت در اندیشه لاک و صدر را بازسازی می کند و سپس نسبت رضایت، مشروعیت و الزام سیاسی را در پرتو چهارچوب انتقادی سیمونز می سنجد. یافته پژوهش نشان می دهد که در نظریه لاک، رضایت منشا تاسیس قدرت سیاسی و مبنای الزام به اطاعت است؛ اما اتکای آن بر رضایت ضمنی، بحران سنجش پذیری و اصالت رضایت را پدید می آورد. در مقابل، صدر رضایت را منشا نخستین مشروعیت نمی داند، بلکه آن را شرط فعلیت، استمرار و سلامت حکومت تلقی می کند. نتیجه آنکه رضایت معتبر باید واقعی، سنجش پذیر و همراه با امکان مخالفت موثر باشد.

کلیدواژه ها:

الزام سیاسی ، رضایت ، سیمونز ، محمدباقر صدر ، لاک ، مشروعیت