بازاندیشی حدیث « الخیر کله فی السیف » در چهارچوب نظریه قدرت در سیاست اسلامی

حدیث «الخیر کله فی السیف» از جمله روایاتی است که در برخی قرائت ها، به عنوان مستندی برای اصالت بخشی به قدرت قهرآمیز تلقی شده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا روایت مزبور دلالت بر انحصار خیر در ابزار قهر دارد، یا آنکه باید در چهارچوبی محدود و مقید فهم شود؟ هدف پژوهش، ارزیابی انتقادی دلالت حدیث سیف در پرتو منابع قرآنی، روایی، عقلی و اخلاقی و بازسازی جایگاه آن در هندسه مفهومی قدرت در اندیشه سیاسی اسلامی است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر نقد سندی و ارزیابی دلالی، روایت یادشده را بررسی می کند و آن را در چهارچوب نظریه قدرت در سیاست اسلامی بازخوانی می نماید. یافته ها نشان می دهد که اگرچه روایت در برخی منابع معتبر امامیه، از جمله الکافی، از پشتوانه سندی برخوردار است، اما دلالت مطلق انگارانه آن با منظومه تعالیم قرآنی، سیره نبوی و علوی و مبانی عقلانی و اخلاقی سیاست اسلامی سازگار نیست. تحلیل حاضر نشان می دهد که در تعالیم شریعت، قدرت قهرآمیز نه غایت، بلکه ابزاری استثنایی و مقید به ضرورت و عدالت است و در کنار آن، عناصری چون گفتگو، هدایت حکیمانه، عدالت اجتماعی و مشروعیت اخلاقی جایگاهی بنیادین دارند. براین اساس، قرائت تقلیل گرایانه از حدیث سیف، با فروکاست دین به قدرت سخت، می تواند زمینه ساز مشروعیت بخشی به خشونت های بی ضابطه گردد؛ ازاین رو، فهم معتبر روایت، مستلزم قرائتی نظام مند و منسجم در چهارچوب عقلانیت فقهی و اخلاقی است.

کلیدواژه ها:

حدیث سیف ، قدرت قهرآمیز ، سیاست اسلامی ، خشونت گرایی ، عقلانیت فقهی و اخلاقی