پایش ترکیبات آلی فرار کل، دی اکسید گوگرد، و ذرات معلق PM۱۰ و ۲.۵ PM در هوای محیطی جایگاههای سوخت شهرستان سبزوار

زمینه و هدف: آلودگی هوا به علت انتشار سریع و درگیر نمودن سطح وسیعی از منطقه، یکی از مهم ترین اشکال آلودگی های محیط زیستی به شمار می آید. مواد آلی فرار (Volatile Organic Compounds (VOCs))، دی اکسید گوگرد (SO۲)، ذرات معلق PM۱۰ و ۲.۵ PM از جمله ترکیبات آلاینده هوا هستند که منجر به بروز مشکلات بهداشتی شدید می شوند. روش بررسی: در این مطالعه، غلظت آلاینده های مذکور در هوای محیطی جایگاه های سوخت اندازه گیری و در نهایت با حدود مجاز مواجهه شغلی و حدود معیار محیط زیستی مقایسه شد. تعیین غلظت آلاینده ها در ۸ جایگاه سوخت (مهریزی، بیهق، آل احمد، میان آبادی، رسالت، پارسا، ایران زمین، و شرکتی) و در سه فصل مختلف انجام شد. برای اندازه گیری SO۲ از روش شیمیایی آب اکسیژنه، برای VOCs از روش قرائت مستقیم مجهز به شناساگر یونیزاسیون نوری (Photoionization Detector (PID))، و برای ذرات معلق از Haz-dust استفاده شد. یافته ها: نتایج حاصل از مقایسه بیشترین و کم ترین مقدار غلظت مواد آلی فرار در ماه های مختلف ۸ جایگاه نشان داد بیشترین میانگین غلظت در تیرماه در دو جایگاه آل احمد ( ppm۵/۷۴) و بیهق ( ppm۹/۴۳) به دست آمده است. جایگاه ایران زمین در ماه اسفند با میانگین میزان غلظت ppm۱ کمترین غلظت این ماده را به خود اختصاص داده است. همچنین نتایج حاصل از بررسی میانگین غلظت دی اکسید گوگرد در ۸ جایگاه بین ماه های مختلف نشان داد مقدار pدر بین ۷ جایگاه کمتر از ۰۵/۰ بود که حاکی از وجود تفاوت معنی داری میان ماه های مختلف از نظر میزان غلظت است. مقایسه آماری میانگین غلظت ذرات معلق PM۱۰ بین ایستگاه های مختلف حاکی از پراکندگی مکانی ناهمگن ذرات PM۱۰ در مناطق مختلف شهر است. در این مطالعه مقایسه آلاینده ها با مقادیر معیار هوای آزاد (کیفیت محیط زیستی) نیز صورت گرفته است. طبق نتایج میانگین غلظت دی اکسید گوگرد و ذرات معلق PM۱۰ در فصل سرد بیش از فصل گرم گزارش شد در حالی که ترکیبات آلی فرار کل و PM۲.۵ در فصل گرم بیش ترین مقدار غلظت را به خود اختصاص دادند. بحث و نتیجه گیری: بر اساس تحلیل صورت گرفته، غلظت دی اکسید گوگرد حتی در کم ترین مقدار به دست آمده از جایگاه ها (ppm ۳/۱) بیش تر از حد مواجهه شغلی (OEL) یعنی ppm ۲۵/۰ بود. نتایج حاکی از آن است که غلظت PM۱۰ و ۲.۵ PM در تمام جایگاه های سوخت مورد مطالعه کمتر از حد مجاز ذرات قابل استنشاق (mg/m۳ ۱۰) و ذرات قابل تنفس (mg/m۳ ۳) هستند. پارامتر مواد آلی فرار کل نیز در تمام جایگاه ها کمتر از ppm ۱۰۰ بود که این مقدار حد مواجهه شغلی است. غلظت VOCs، به ویژه در جایگاه های پرفروش تر، بالاتر بود که نشان دهنده ارتباط مستقیم با حجم سوخت رسانی و اهمیت مدیریت بخارات بنزین است. نوسانات SO۲ نشانگر تاثیر عوامل عملیاتی و محیطی بر انتشار و ضرورت کنترل آن است. نتایج این مطالعه بر نقش منابع محلی و شرایط آب و هوایی در پراکندگی ذرات معلق تاکید دارد. تفاوت های معنی دار در غلظت آلاینده ها بین جایگاه ها، نیاز به ارزیابی های دقیق تر و تدابیر کنترلی متناسب با ویژگی های هر مکان را برجسته می سازد تا محیطی سالم تر فراهم شود.

کلیدواژه ها:

مواد آلی فرار ، دی اکسید گوگرد ، ذرات معلق ، حد مواجهه شغلی ، جایگاه سوخت.