بررسی اصول مستندنگاری پوشش گیاهی باغهای تاریخی دوره صفویه نمونه موردی: کاخ چهل ستون قزوین

زمینه و هدف: پوشش گیاهی یکی از مهم ترین عناصر باغ های تاریخی است که به دلیل زوال پذیری و طول عمر محدود، نیازمند حفاظت و مستندسازی دقیق می باشد. در بسیاری از پژوهش ها بیشتر به عناصر معماری و آب توجه شده و نظام پوشش گیاهی کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. هدف این پژوهش، ارائه سازوکاری برای مستندنگاری پوشش گیاهی باغ های تاریخی با تاکید بر کاخ چهلستون قزوین به عنوان یکی از مهم ترین باغ های دوره صفویه است تا امکان حفاظت، مدیریت و بازسازی اصولی این باغ فراهم شود. روش بررسی: این پژوهش با استفاده از روش های میدانی، مطالعات کتابخانه ای و بهره گیری از نظر متخصصان انجام شده است. ابتدا نقشه دقیقی از پوشش گیاهی باغ تهیه و تمامی کرت ها و درختان کدگذاری شدند. سپس اطلاعات درختان شامل گونه گیاهی، سن، ارتفاع، قطر تنه، وضعیت ظاهری، بیماری ها و آفات ثبت گردید. برای هر درخت شناسنامه ای شامل مشخصات کلی، موقعیت مکانی، کروکی، تصاویر و اطلاعات فنی تهیه شد. همچنین نقشه درختان شاخص، درختان قطع شده و نظام کاشت باغ با استفاده از نرم افزار اتوکد ترسیم گردید. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد باغ چهلستون دارای ۳۲ کرت و حدود ۲۰۰ اصله درخت شامل گونه های مثمر و غیرمثمر است که گونه های غالب آن اقاقیا و زبان گنجشک می باشند. درختانی مانند افرای ابلق، کاج سدروس و ابریشم مصری به عنوان درختان شاخص باغ شناسایی شدند. همچنین مشخص گردید طی سال های اخیر بخشی از درختان باغ حذف یا خشک شده اند و الگوی کاشت باغ نسبت به دوره صفویه تغییر یافته است. تهیه شناسنامه برای درختان و ثبت دقیق اطلاعات آن ها، امکان شناخت وضعیت فعلی باغ و مدیریت بهتر پوشش گیاهی را فراهم کرده است. بحث و نتیجه گیری: مستندنگاری پوشش گیاهی باغ های تاریخی نقش مهمی در حفاظت، نگهداری و احیای این میراث ارزشمند دارد. تهیه نقشه دقیق پوشش گیاهی، کدگذاری درختان، ثبت ویژگی های ظاهری و فنی و تدوین شناسنامه برای هر درخت، می تواند روند مدیریت باغ را تسهیل کرده و در زمان بروز آسیب، بیماری یا نیاز به جایگزینی درختان بسیار موثر باشد. نتایج این پژوهش نشان می دهد روش ارائه شده می تواند به عنوان الگویی کاربردی برای سایر باغ های تاریخی ایران مورد استفاده قرار گیرد و در احیای اصالت تاریخی باغ های دوره صفویه موثر واقع شود.

کلیدواژه ها:

پوشش گیاهی ، کاخ چهل ستون ، مستند نگاری ، باغ های تاریخی.