تدوین سناریوهای طراحی منظر خیابان با هدف کاهش استرس ادراک شده و تقویت ظرفیت بازیابی روانی محیط خیابان (مطالعه ی موردی: خیابان شریعتی تهران)

مقدمه: خیابان های پرتردد شهری، به دلیل ترافیک سواره، فشار صوتی، ازدحام، آشفتگی بصری، تعارض های حرکتی و کمبود فضاهای مکث، می توانند با افزایش استرس ادراک شده و کاهش فرصت های بازیابی روانی کاربران همراه باشند. هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف شناسایی ساختار ادراکی استرس و بازیابی روانی و تبدیل یافته های ادراکی و مکانی به سناریوهای مکان محور طراحی منظر در بخشی از خیابان شریعتی تهران انجام شد. روش شناسی: پژوهش کاربردی، تحلیلی و مبتنی بر رویکرد آمیخته بود. داده ها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهده ی میدانی، نقشه نگاری ادراکی و پرسشنامه ی پژوهشگرساخته ۲۰ گویه ای از ۱۵۰ کاربر گردآوری شد. پایایی گویه ها با آلفای کرونباخ ۰.۸۹۴ تایید شد. برای تحلیل داده ها از تحلیل مولفه های اصلی با چرخش واریماکس و خوشه بندی کی- مینز استفاده شد. یافته ها و بحث: نتایج، پنج مولفه «بار محیطی- سلامتی»، «بازیابی طبیعت محور»، «خوانایی، کنترل و امنیت ادراک شده»، «فشار حرکتی و کیفیت حضور اجتماعی» و «تعلق مکانی و کیفیت بصری» را آشکار کرد که در مجموع ۷۶ درصد واریانس را تبیین کردند. مولفه ی بار محیطی- سلامتی با سهم ۳۴.۳۶ درصد بیشترین نقش را داشت. آلودگی صوتی، تراکم و سرعت خودروها و کمبود فضای استراحت نیز بالاترین میانگین ها را نشان دادند. تحلیل خوشه ای سه الگوی متفاوت از تجربه ی کاربران را مشخص کرد و تلفیق نتایج آماری با یافته های مکانی، بخش مرکزی محدوده را در اولویت مداخله قرار داد. نتیجه گیری: بر این اساس، سه سناریوی «منظر بازیابی- پناهگاهی»، «منظر آرام و پویا» و «ترکیبی- تلفیقی» تدوین شد و سناریوی ترکیبی- تلفیقی به دلیل پوشش جامع تر مولفه ها و انطباق پذیری بیشتر با تفاوت های مکانی، به عنوان گزینه ی پیشنهادی انتخاب شد.

کلیدواژه ها:

طراحی منظر خیابان ، بازیابی روانی ، استرس محیطی ، سناریو مکان محور ، خیابان شریعتی