شناسایی عوامل موثر بر سنجش تاب آوری کالبدی سیستم بافت محلات شهری- نمونه ی مطالعاتی: محله ی بریانک تهران

مقدمه: تاب­آوری در مقیاس­های مختلف، رویکردی نسبتا متاخر است که به­منظور پاسخگویی به انواع مخاطرات مطرح شده و هدف اصلی آن است تا با افزایش انعطاف­پذیری و سازگاری، پتانسیل بازگشت در کوتاه­ترین زمان ممکن را فراهم کند.هدف پژوهش: هدف این مقاله، ارزیابی عوامل موثر بر ارتقا تاب آوری بافت کالبدی محلات شهری از طریق شناسایی عوامل بافت کالبدی است. به این منظور، از رویکرد تحلیل بافت، که منتخب آن رویکرد تحلیل سیستمی مشتمل بر تار، پود، بند و شبکه است، جهت رسیدن به این هدف استفاده شد­ه است. نمونه­ی مطالعاتی پژوهش، محله ی بریانک در تهران است که به­دلیل قرارگیری در محدوده­ی مرکزی و منطقه ی ده شهرداری تهران و فرسودگی بافت، قابلیت این بررسی را دارد.روش شناسی: روش انجام پژوهش در مبانی نظری و دست­یابی به رویکرد منتخب و عناصر بافت کالبدی، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای مبانی نظری این حوزه است. پس از آن با استخراج متغیرهای تاب­آوری کالبدی بافت در مقیاس محله با بهر­ه­گیری از روش تلفیقی مشتمل بر تحلیل پیکره­بندی مبتنی بر نرم­افزار دپث مپ و تحلیل فضایی مبتنی بر استفاده از نرم­افزار جی.آی.اس. (به دقت سلول­های ۳۰*۳۰) میزان تاب­آوری کالبدی بافت محله تحلیل شده است. برای انجام تحلیل فضایی با وز­ن­دهی به هر یک از عناصر، و همچنین مقایسه­ی دودویی عناصر کالبدی موثر در تاب­آوری با روش ای.اچ.پی. (با بهره­گیری از نظرات ۲۰ متخصص) و استفاده از نرم­افزار اکسپرت چویس، اهمیت عناصر کالبدی مشخص شده است.یافته ها و بحث: یافته ها نشان می دهد که تاب آوری محله ها به تعامل پیچیده چندین مولفه فیزیکی بستگی دارد و نباید به صورت تک بعدی مدنظر قرار گیرد. شبکه ی معابر (دسترسی و اتصال)، ریخت شناسی شهری (ساختار بلوک ها و قطعات) و ویژگی های ساختمان (کیفیت و مصالح) تعیین کننده ترین عوامل هستند. مطالعه ی حاضر با ترکیب تحلیل فضای شهری و سیستم اطلاعات جغرافیایی نشان داد که ارزیابی یکپارچه این سیستم ها برای شناسایی دقیق مناطق آسیب پذیر و ارتقای ظرفیت سازگاری محله ها در برابر بحران ها ضروری است.نتیجه گیری: نتایج بررسی نشان داد که عناصری چون معیار عرض و طول محور، تراکم ساختمانی، تعداد طبقات، کیفیت ابنیه، جنس مصالح، دانه­بندی قطعات و بلوک­ها بر تاب­آوری بافت کالبدی محلات تاثیر دارند.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، آسیب پذیری ، بافت کالبدی ، محله ، سیستم کالبدی