عاملیت الگوریتمیک در طراحی زیرساخت سبز هوشمند شهری؛ تحلیلی مبتنی بر نظریه کنشگر–شبکه

مقدمه: گسترش الگوریتم های هوش مصنوعی در طراحی زیرساخت سبز هوشمند شهری، از پایش پوشش گیاهی تا جانمایی خودکار فضاهای سبز، روابط میان طراح، فناوری و محیط را دگرگون کرده است. بااین حال، بخش قابل توجهی از پژوهش های موجود، الگوریتم را صرفا ابزاری محاسباتی دانسته و کمتر به بازآرایی روابط میان طراح، داده، نهاد و محیط پرداخته است.هدف پژوهش: این پژوهش با هدف مفهوم پردازی عاملیت الگوریتمیک و تبیین چگونگی شکل گیری آن در بازآرایی روابط میان کنشگران انسانی، فناورانه و اکولوژیک انجام می شود. روش شناسی: پژوهش از نظر ماهیت داده، کیفی و از حیث راهبرد، نظری_مفهومی است که نظریه کنشگر_شبکه، به ویژه مفهوم ترجمه را به عنوان لنز تحلیلی خود قرار می دهد. یافته ها و بحث: یافته ها نشان می دهد الگوریتم ها در فرایند ترجمه، ابتدا مسئله طراحی زیرساخت سبز را به چارچوبی چند معیاره و محاسبه پذیر تبدیل می کنند؛ سپس با باز تنظیم مسیرهای دسترسی به داده، پیوندهای شبکه را تثبیت می کنند؛ آنگاه جایگاه طراح، الگوریتم، عناصر اکولوژیک و نهاد تنظیم گر را بازتعریف کرده و در نهایت، سنجه های محاسباتی را به زبان مشترک ارزیابی تبدیل می کنند. بااین حال، شدت این عاملیت به سه تعدیل گر بستگی دارد: تجویزگری مدل، پیوند با زیرساخت رسمی تصمیم گیری و امکان مداخله انسانی. بر این پایه، چارچوبی مفهومی با سه بعد فرآیندی، شبکه ای و شدت پیشنهاد می شود که تمایز واسطه/میانجی را از دوگانه ای مفهومی به متغیری پیوسته و قابل سنجش تبدیل می کند. نتیجه گیری: بر پایه یافته ها، پاسخ گویی الگوریتمی در طراحی زیرساخت سبز باید متوجه مرحله تعریف مسئله و انتخاب معیار باشد، نه صرفا خروجی مدل. در این خوانش، عاملیت الگوریتمیک نه ویژگی درون ذات کد، بلکه اثری رابطه ای، موقعیت مند و مدرج است.

کلیدواژه ها:

Algorithmic agency ، Actor-Network Theory (ANT) ، Smart urban green infrastructure ، Translation ، Graded agency