بازخوانی معماری خانه های سنتی ایرانی با رویکرد طراحی راهبردی (مطالعه خانه های شاخص در اقلیم گرم و خشک)

مقدمه:معماری خانه های سنتی ایران حاصل تعامل دانش تجربی، ارزش های فرهنگی اجتماعی و سازگاری با شرایط اقلیمی است. با وجود مطالعات متعدد، بخش قابل توجهی از پژوهش های پیشین بر توصیف کالبد و فرم متمرکز بوده و منطق راهبردی نهفته در سازمان فضایی این خانه ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مسئله موجب شده است که در معماری معاصر، برخی عناصر سنتی بدون توجه به اصول و اهداف شکل دهنده آن ها بازتولید شوند.هدف پژوهش:پژوهش حاضر با هدف بازخوانی معماری خانه های سنتی ایران از منظر طراحی راهبردی و ارائه مدل مفهومی روابط میان اهداف راهبردی، راهکارهای طراحی و اندام های معماری انجام شده است. پژوهش در پی تبیین چرایی شکل گیری الگوهای فضایی و استخراج اصول قابل ترجمه برای معماری معاصر است.روش شناسی: این پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و مفهومی و از نظر روش، تحلیلی راهبردی است. داده ها از طریق بازخوانی شواهد تاریخی کالبدی و مطالعات پیشین گردآوری و در چارچوب برنامه ریزی راهبردی و تفکر طراحی تحلیل شده اند. محدوده مطالعه شامل خانه های شاخص اصفهان، یزد و شیراز در اقلیم گرم و خشک است. فرایند تحلیل در سه مرحله شناسایی اهداف راهبردی، استخراج راهکارهای طراحی و پیوند آن ها با اندام های معماری انجام شد. یافته ها و بحث: نتایج نشان داد سازمان فضایی خانه های سنتی حاصل هم افزایی چهار راهبرد اصلی شامل درونگرایی، ورودی های کنترل شده، نظام اندرونی بیرونی و پایداری محیطی و انرژی است. این راهبردها به ترتیب در حفظ محرمیت و سلسله مراتب فضایی، مدیریت دسترسی و دید، تنظیم روابط اجتماعی و مهمان نوازی، و پاسخگویی اقلیمی و مدیریت منابع نقش دارند. همچنین عناصری مانند حیاط مرکزی، هشتی، ایوان، صندوقخانه و بادگیر، به صورت همزمان چند هدف فرهنگی، اجتماعی، روانشناختی و محیطی را محقق می کنند. نتیجه گیری:بر اساس یافته ها، مدل مفهومی «اهداف راهبردی، راهکارهای طراحی، اندام های معماری» می تواند مبنایی برای گذار از تقلید فرمی به ترجمه اصول معماری سنتی در طراحی معاصر باشد. این چارچوب، معماری سنتی را فرایندی هدفمند و یکپارچه برای خلق ارزش و مدیریت همزمان حریم خصوصی، روابط اجتماعی و پایداری محیطی تبیین می کند.

کلیدواژه ها:

Strategic design ، Value Creation ، privacy ، Hospitality ، environmental sustainability ، and the spatial system of the traditional Iranian house