جایگاه حفاظتی گونه زرین گیاه (Dracocephalum kotschyi Boiss.) در ایران

گیاه .Dracocephalum kotschyi Boiss (با نام محلی زرین گیاه) از تیره نعنائیان ( Lamiaceae) یکی از گونه های انحصاری ایران است که در مناطق کوهستانی نواحی شمال، مرکز و جنوب ایران پراکندگی دارد. گونه ای چندساله و بوته ای بالشتکی است که بن چوبی قطوری دارد. جایگاه حفاظتی این گونه در ایران براساس شیوه نامه اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) و با استفاده از معیارهای اصلی سطح اشغال (AOO)، گستره پراکنش (EOO) و تعداد پایه بررسی شد. متوسط تعداد پایه های این گونه در رویشگاه های مورد مطالعه، ۸۳ پایه در هکتار بود. سطح تحت اشغال این گونه با اندازه گیری میدانی در رویشگاه های آن ۸۲/۳۳ کیلومترمربع و با مقادیر پیش فرض نرم افزار GeoCAT، ۱۶/۲۰ کیلومترمربع و گستره پراکنش آن با استفاده از همین نرم افزار، ۴۴۳/۳۵۴۴۸۴ کیلومترمربع برآورد شد. به این ترتیب این گونه «در حال انقراض» (EN) معرفی شد. برداشت بی رویه این گیاه معطر در رویشگاه های طبیعی آن در زمان گل دهی برای استفاده های دارویی، یکی از عوامل اصلی تهدیدکننده آن به شمار می رود. همکاری بین مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی سازمان های جهاد کشاورزی و ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان های موجود در محدوده پراکنش این گونه، برای ترویج فرهنگ کشت آن در اراضی زراعی و دیم زارهای رها شده در مناطق مستعد نیمه استپی، همچنین کشت در باغ های گیاه شناسی می تواند در حفاظت خارج از رویشگاه این گونه موثر باشد. قرق رویشگاه های این گونه برای تولید بذر مناسب و تجدید حیات طبیعی ازیک طرف و بذر پاشی در رویشگاه های تخریب شده، مدیریت و حفاظت از آن ها توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری از طرف دیگر، از جمله برنامه های پیشنهادی برای حفاظت درون رویشگاهی این گونه است.

کلیدواژه ها:

جایگاه حفاظتی ، گونه انحصاری ، تیره نعنا ، IUCN