تحلیل فقهی و اخلاقی ویرایش ژن انسانی در مرحله جنینی

چکیده سابقه و هدف: ویرایش ژن انسانی در مرحله جنینی یکی از پیشرفته ترین و پرچالش ترین فناوری های زیستی است که می تواند تحولی عمیق در حوزه پزشکی، سلامت و هویت انسانی ایجاد کند. این فناوری که از طریق ابزارهایی مانند کریسپر کس ۹ امکان پذیر شده است، ظرفیت درمان بیماری های ژنتیکی و بهبود ویژگی های ژنتیکی را فراهم می آورد. با این حال، استفاده از این فناوری به ویژه در جنین انسان، از منظر فقهی و اخلاقی نیازمند تحلیل دقیق و متوازن است. هدف مقاله حاضر تحلیل فقهی و اخلاقی این فناوری در مرحله جنینی بود. روش کار: روش این پژوهش تحلیلی - توصیفی بود. در این روش، ابتدا داده های مرتبط با موضوع از منابع معتبر اسلامی شامل قرآن، سنت، اجماع، عقل و آثار فقهی علمای شیعه از طریق کتابخانه های تخصصی در شهر قم و مجموعه نرم افزارهای نور گردآوری شده و سپس با رویکرد تحلیل فقهی، به بررسی و تبیین دیدگاه های موجود در باب مشروعیت یا نامشروع بودن ویرایش ژن انسانی در مرحله جنینی پرداخته شده است. همچنین برای تحلیل اخلاقی موضوع، از منابع معتبر در حوزه اخلاق زیستی اسلامی بهره گرفته شده است. داده ها به صورت نظام مند و با استناد دقیق به منابع و شماره صفحات تحلیل شد. مولفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده اند. یافته ها: از دیدگاه فقهی، تصرف در ژنوم انسانی با رعایت ضوابط شرعی و در چارچوب اصول دینی مجاز شمرده می شود. در شرایطی خاص مانند درمان بیماری های لاعلاج، این فناوری می تواند بر اساس قاعده «الضرورات تبیح المحظورات» سنجیده شود. با این حال، تغییرات غیرضروری و ارتقایی مانند افزایش هوش یا زیبایی به ویژه در جنین، با موانع فقهی جدی روبه رو است. در بخش اخلاقی، مباحثی همچون کرامت انسان، عدالت زیستی و خطرات تبعیض ژنتیکی از مهم ترین ضوابط علم اخلاق شناخته شد و استفاده از فناوری ویرایش ژن باید با دقت و رعایت اصول اخلاقی صورت گیرد تا از هرگونه سوء استفاده و انحرافات اجتماعی جلوگیری شود. نتیجه گیری: ویرایش ژن انسانی در مرحله جنینی، نه به طور مطلق حلال است نه به طور مطلق حرام؛ بلکه نیازمند رعایت ضوابط دقیق شرعی و اخلاقی است. تدوین چارچوب های حقوقی، فقهی و اخلاقی متناسب با تحولات سریع زیست فناوری برای جلوگیری از سوء استفاده ها امری ضروری است. کلمات کلیدی: اخلاق زیستی جنین انسانی ژنتیک فقه فناوری نوین کریسپر کس ۹ ویرایش ژن