شناسایی عوامل تسهیل گر و بازدارنده نشاط معنوی در دانش آموزان: مرور نظام مند

چکیده سابقه و هدف: کاهش سطح شادمانی و شیوع افسردگی در میان دانش آموزان، ضرورت توجه به ابعاد معنوی سلامت روان را آشکار ساخته است. نشاط معنوی یکی از مولفه های اصلی سلامت روان است که نقشی اساسی در ارتقای کیفیت زندگی، امیدواری و عملکرد تحصیلی دارد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل تسهیل کننده و بازدارنده نشاط معنوی در دانش آموزان انجام شده است. روش کار: در این پژوهش به شیوه مرور نظام مند، منابع ملی (۱۳۸۳–۱۴۰۳) و بین المللی (۲۰۰۰–۲۰۲۴) با کلیدواژه های فارسی و انگلیسی جست وجو شد. از میان ۱۸۱ منبع اولیه، ۴۹ پژوهش منتخب (۳۷ داخلی و ۱۲ بین المللی) تحلیل گردید. داده ها با روش تحلیل محتوای کیفی اولزاید کدگذاری و طبقه بندی شد که در نهایت پنج مقوله تسهیل کننده و پنج مقوله بازدارنده نشاط معنوی شناسایی شد. مولفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده اند. یافته ها: در بررسی نتایج پنج مقوله اصلی به عنوان عوامل تسهیل کننده نشاط معنوی دانش آموزان شناسایی شد که بیشترین سهم مربوط به ارتباط با خالق هستی (۸۱/۳۸%) بود و پس از آن عوامل فردی (۳۲/۳۴%)، اجتماعی (۴۲/۱۴%)، خانوادگی (۴۵/۹%) و مدرسه (۹۷/۴%) قرار داشتند. همچنین، عوامل بازدارنده نیز در پنج مقوله استخراج شد که در میان آنها عوامل فردی با سهم ۵۰% بیشترین نقش را داشتند و سایر عوامل، ارتباط با خالق هستی (۷۵/۱۸%)، اجتماعی (۶۲/۱۵%)، مدرسه (۵/۱۲%) و خانوادگی (۳۷/۹%) سهم کمتری داشتند. نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان داد که نشاط معنوی دانش آموزان بیش از همه تحت تاثیر ارتباط با خالق هستی و عوامل فردی قرار دارد، در حالی که ضعف ویژگی های فردی و رذایل اخلاقی مهم ترین موانع آن محسوب می شوند. این نتایج بیانگر این است که ارتقای نشاط معنوی نیازمند توجه هم زمان به ابعاد فردی، خانوادگی، اجتماعی، مدرسه ای و معنوی است. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی با طراحی برنامه های جامع، زمینه تقویت عوامل تسهیل کننده و کاهش عوامل بازدارنده را فراهم سازند. کلمات کلیدی: دانش آموزان سلامت روان شادی عوامل حفاظتی عوامل خطر معنویت