تبیین انتقادی گذار از عینیت به مکان در پرتو مواجهه

با وجود گسترش رویکردهای مکان محور در معماری و شهرسازی، هنوز تبیین منسجمی از چگونگی گذار از فضای عینی به مکان زیسته وجود ندارد. مقاله با رویکرد انتقادی و فلسفی، سیر تحول مفهوم عینیت را از تلقی کالبدی و کمی تا صورت بندی های بین­الاذهانی، اجتماعی و بدنمند بررسی و نقد می کند. استدلال مقاله نشان می دهد که عینیت، در گسترده ترین صورت خود، شرط لازم شناخت فضاست، اما شرط کافی برای تحقق مکان نیست؛ زیرا همچنان در منطق شناخت فاصله مند باقی می ماند. در مقابل، با تکیه بر مفهوم «مواجهه»، گذار از فضا به مکان به عنوان گسستی مقوله ای در نوع نسبت انسان با محیط تبیین می شود؛ گسستی که در آن انسان از جایگاه ناظر بیرونی به مشارکت کننده ای حاضر در محیط تبدیل می شود. بر این اساس، هرم «جا–فضا–مکان» به عنوان چارچوبی تحلیلی بازخوانی می شود که «جا» را بازمانده عینیت کلاسیک، «فضا» را عینیت بسط یافته و «مکان» را نقطه وقوع مواجهه می داند. این چارچوب در برابر رویکردهای رقیب و در دو نمونه کاربردی خطای فضامحوری در برنامه ریزی و خطای تاریخی گرایی در مرمت بررسی می شود. یافته اصلی مقاله آن است که گذار از فضا به مکان نه از طریق انباشت داده های عینی، بلکه از طریق تغییر در نوع رابطه انسان و محیط، ادراک فضا و شناخت روابط شکل دهنده آن، امکان پذیر است.

کلیدواژه ها:

Objectivity ، Place ، Space ، Encounter ، Location-Space-Place ، عینیت ، مکان ، فضا ، مواجهه ، هرم جا-فضا-مکان