از قطعیت تا شک؛ امکان تولید نظریه یا منشا بی ثباتی؟ نگاهی انتقادی به نقش «شک» در شکل گیری نظریه های معماری معاصر

«شک» در فرایند نظریه پردازی می تواند هم زمینه ساز بازاندیشی و تحول باشد و هم در صورت گسترش بی حد، ثبات مفهومی و امکان داوری نظری را با مسئله مواجه سازد. بر همین اساس، این پژوهش نقش «شک» را در شکل گیری نظریه های معماری معاصر به صورت انتقادی بررسی می کند و می کوشد روشن سازد که شک تا چه اندازه می تواند به عنوان نیرویی مولد در بازاندیشی و تحول نظریه عمل کند و در چه شرایطی به تضعیف مبانی مشترک و بی ثباتی نظری بینجامد. پژوهش با تکیه بر ادبیات معرفت شناختی و نظری، از شک روشمند دکارتی و خطاپذیری پوپری تا مفهوم تغییر پارادایم کوهن و مباحث نظری معماری معاصر، دو وجه متعارض شک را مورد نقد قرار می دهد. تحلیل نشان می دهد که شک زمانی واجد ظرفیت نظریه ساز است که به پرسش از مفروضات تثبیت شده، بازتعریف مسئله و صورت بندی مواضع و معیارهای قابل دفاع منجر شود. در مقابل، هنگامی که تردید به تعلیق دائمی هرگونه مبنا و معیار تبدیل شود، توان نظریه برای تبیین، داوری و هدایت عمل معماری کاهش می یابد. بر این اساس، تمایز میان «شک مولد» و «شک بی ثبات کننده» نه بر پایه شدت تردید، بلکه بر اساس پیامد آن برای فرایند نظریه پردازی صورت بندی می شود. نتیجه نقد نشان می دهد که نظریه معماری برای پویایی نه به قطعیت های تغییرناپذیر نیاز دارد و نه می تواند بر نفی مستمر همه مبانی استوار باشد؛ بلکه به نوعی ثبات انتقادی، موقت و قابل بازبینی نیازمند است. این چارچوب می تواند مبنایی برای ارزیابی مواضع نظری و بررسی نسبت میان نقد، نظریه و عمل در پژوهش های آتی معماری فراهم کند.

کلیدواژه ها:

Doubt ، Contemporary Architectural Theory ، Critical Rethinking ، Theoretical Instability. ، شک ، نظریه معماری معاصر ، بازاندیشی انتقادی ، بی ثباتی نظری.