ارزیابی آسیب پذیری سکونتگاه های شهری در برابر سیلاب های ناگهانی با تلفیق مدل رقومی ارتفاع و شاخص های کالبدی - مطالعه موردی: شهر مشهد

سیلابهای ناگهانی در شهرهای واقع در حاشیه ارتفاعات خشک و نیمهخشک، از جمله مشهد، بهسبب تمرکز شدید رواناب در شبکههای زهکشی کوهستانی، نفوذپذیری پایین سطوح شهری و توسعه کالبدی در مسیر آبراههها، به یکی از پرهزینهترین مخاطرات محیطی این کلانشهر تبدیل شدهاند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی آسیبپذیری کالبدی سکونتگاههای شهری مشهد در برابر سیلاب ناگهانی، چارچوبی تلفیقی از مدل رقومی ارتفاع (DEM) با دقت بالا و شاخصهای کالبدی–فضایی ارائه میکند. در این چارچوب، از DEM برای استخراج پارامترهای مورفومتری (ارتفاع، شیب، جهت شیب، شاخص رطوبت توپوگرافی، توان جریان تجمعی، عمق گودافتادگی و موقعیت نسبی نسبت به آبراهه) و از دادههای کالبدی برای استخراج شاخصهای تراکم ساختمانی، نسبت سطح نفوذناپذیر، عرض معابر، کیفیت ابنیه و فاصله از شبکه هدایت آب سطحی استفاده میشود. تلفیق لایهها با روشهای وزندهی چندمعیاره (AHP و تحلیل حساسیت) و رویهمگذاری در محیط GIS انجام و نقشه آسیبپذیری در پنج طبقه تولید میشود. نتایج مورد انتظار، شناسایی پهنههای بحرانی در بافتهای میانی و حاشیهای شهر و ارائه اولویتهای مداخله کالبدی است. یافتهها میتوانند مبنای برنامهریزی تابآوری شهری، بازنگری ضوابط پهنهبندی سیل و طراحی زیرساختهای سبز–خاکستری در مشهد قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

سیلاب ناگهانی ، آسیبپذیری کالبدی ، مدل رقومی ارتفاع