کاربست اصول نوشهرگرایی در بازنگری ضوابط شهرسازی محلات (با تمرکز بر مقیاس انسانی، پیاده مداری، و اختلاط کاربری)

ضوابط شهرسازی جاری در بسیاری از شهرداری های کشور، میراث پارادایم تفکیک کاربری و اتکای افراطی به خودرو است؛ پارادایمی که در آن کاربری ها به صورت جزیره ای از یکدیگر جدا شده، معابر با عرض زیاد و سرعت بالا طراحی می شوند و نتیجه آن، محله هایی است که ساکنان برای تامین نیازهای روزمره ناچار به استفاده از خودرو هستند، پیاده روها امنیت و جذابیت کافی ندارند و فضای عمومی به حاشیه رانده شده است. پرسش محوری این مقاله آن است که چرا این ضوابط، به جای تسهیل شکل گیری محله های سرزنده و انسانی، عملا مانع تحقق آنها می شوند و کدام اصلاحات در متن ضوابط می تواند این مانع را بردارد. مقاله سه اصل محوری نوشهرگرایی را به طور دقیق تبیین و دلالت ضابطه ای هر یک را مشخص می کند: اصل مقیاس انسانی با دلالت بازنگری در ضوابط عقب نشینی، ارتفاع و تناسبات جداره؛ اصل پیاده مداری با دلالت الزام به دسترسی ده دقیقه ای پیاده به نیازهای روزمره و طراحی شبکه معابر پیوسته و انسان محور؛ و اصل اختلاط کاربری با دلالت مجازسازی و تشویق ترکیب کاربری های سازگار در سطح محله و طبقات ساختمان مشروط به سازگاری همجواری. سپس مسیر اجرایی بازنگری در هشت گام قابل پیگیری برای یک شهرداری تدوین می شود: آسیب شناسی ضوابط موجود، تعریف پروفایل نوشهرگرایانه محله، بازنویسی ضوابط عقب نشینی و جداره، تدوین ضوابط تشویقی اختلاط کاربری با ابزار پاداش تراکم، بازتعریف ضوابط پارکینگ از حداقلی به حداکثری مبتنی بر دسترسی به حمل ونقل عمومی، تدوین ضوابط طراحی شبکه معابر پیاده محور بر پایه الگوهای خیابان کامل و آرام سازی ترافیک، اجرای پایلوت یک ساله در یک محله منتخب با سنجش سهم سفرهای پیاده، تنوع کاربری و رضایت ساکنان، و در نهایت تعمیم و تثبیت رسمی ضوابط در نظام مصوبات شهرداری. خروجی نهایی، دفترچه راهنمای بازنگری ضوابط شهرسازی محلات بر پایه نوشهرگرایی است و اعتبار آن با مطالعه موردی یک شهرداری آزمون می شود که با اجرای پایلوت، سهم سفرهای پیاده درون محله ای را از نوزده به سی وچهار درصد رساند، ضریب جداره پیوسته همکف را از چهل ودو به هفتاد ویک درصد ارتقا داد و رضایت ساکنان را از ۴۱ به ۶۸ افزایش داد.

کلیدواژه ها:

نوشهرگرایی ، ضوابط شهرسازی محلات ، مقیاس انسانی ، پیاده مداری ، اختلاط کاربری