ارزیابی عدالت فضایی در توزیع خدمات عمومی شهری با استفاده از تحلیل مکانی و شاخص های دسترسی پذیری

عدالت فضایی در توزیع خدمات عمومی شهری، یکی از بنیادی ترین دغدغه های برنامه ریزی شهری معاصر است، زیرا نابرابری در دسترسی به خدمات می تواند کیفیت زندگی شهروندان را کاهش دهد، شکاف های اجتماعی را تعمیق بخشد و زمینه ساز حاشیه نشینی شود. این مقاله با هدف ارزیابی نظام مند عدالت فضایی در توزیع خدمات عمومی شهری از طریق تحلیل مکانی و شاخص های دسترسی پذیری تدوین شده است. پژوهش از نوع تحلیلی-مروری است و بر بررسی انتقادی منابع علمی معتبر در حوزه عدالت فضایی، تحلیل مکانی و سنجش دسترسی پذیری استوار است. یافته های تحلیل نشان می دهد که شاخص های دسترسی پذیری، به ویژه مدل های مبتنی بر حوزه نفوذ شناور و شاخص های وزنی، ابزارهای توانمندی برای آشکارسازی الگوهای نابرابری فضایی فراهم می آورند. تحلیل مطالعات موردی انجام شده در شهرهای مختلف جهان، از جمله یزد، تهران، تبریز و سقز، نشان می دهد که الگوی غالب توزیع خدمات، «تمرکز هسته-پراکندگی حاشیه» است و نواحی مرکزی و برخوردار، دسترسی بهتری به خدمات دارند، در حالی که نواحی حاشیه ای و کم برخوردار با کمبود دسترسی مواجهند. نتیجه گیری اصلی آن است که سنجش عدالت فضایی بدون تلفیق ابعاد عینی دسترسی با ادراک ذهنی ساکنان و توجه به تفاوت های گروه های اجتماعی، تصویری ناقص ارائه می دهد و سیاست گذاری موثر در این حوزه نیازمند رویکردی چندبعدی و زمینه محور است.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، دسترسی پذیری ، توزیع خدمات عمومی ، تحلیل مکانی ، سیستم اطلاعات جغرافیایی