تدوین مدل امکان سنجی اجرای برنامه های توسعه کلانشهر بر پایه بررسی موانع ساختاری و توان عملیاتی نهاد شهرداری

اعتبار هر برنامه توسعه شهری را نه زیبایی اهدافش، بلکه توان اجرای آن تعیین می کند؛ اما در بسیاری از کلانشهرها، برنامه ها و طرح های توسعه شهری بدون ارزیابی دقیق امکان سنجی اجرایی تهیه و تصویب می شوند؛ به گونه ای که اهداف بلندپروازانه، زمان بندی های غیرواقعی و پیش بینی های مالی خوش بینانه در آن ها دیده می شود، اما در مرحله اجرا، شهرداری با محدودیت های ساختاری و عملیاتی روبه رو شده و برنامه به تدریج به حاشیه رانده می شود؛ وضعیتی که هدررفت منابع، انباشت طرح های نیمه تمام، از دست رفتن اعتماد عمومی و تضعیف جایگاه نهاد برنامه ریزی شهری را در پی دارد. محوریت اصلی مقاله حاضر، طراحی و تدوین مدلی جامع، ساختاریافته و عملیاتی برای امکان سنجی اجرای برنامه های توسعه شهری پیش از تصویب و ابلاغ آن هاست؛ مدلی که با مستندسازی موانع ساختاری در چهار دسته قانونی، نهادی، مالی و اداری و ارزیابی توان عملیاتی نهاد شهرداری در چهار بعد نیروی انسانی، توان فنی، منابع مالی و ظرفیت ساختاری آغاز می شود و با تحلیل شکاف میان اهداف برنامه و توان اجرایی واقعی، تحقق پذیری را به معیار ورود به چرخه تصویب بدل می کند. مدل در هشت گام تدوین شده است: شناسایی و طبقه بندی موانع ساختاری بر اساس شدت اثر و قابلیت رفع؛ ارزیابی توان عملیاتی و تعیین سطح آمادگی سازمان؛ تحلیل شکاف اهداف و توان اجرایی؛ طراحی مدل با پنج معیار وزن دار و سیستم امتیازدهی؛ تدوین چارچوب اجرایی شامل فرم ها، چک لیست ها و شیوه نامه ها؛ آموزش کارشناسان، مدیران و تصمیم گیران؛ اجرای پایلوت بر چرخه تصویب با پایش پنج شاخص کلیدی؛ و استقرار تدریجی همراه با پایش و بازنگری سالانه. اعتبار مدل با مطالعه موردی یک کلانشهر آزمون می شود که با استقرار آن، کاهش ۴۵ درصدی برنامه های غیرقابل اجرا، افزایش ۵۵ درصدی تحقق پذیری اهداف و کاهش ۴۰ درصدی انحرافات بودجه ای را تجربه کرد. خروجی نهایی، دفترچه راهنمای جامع امکان سنجی در هفت جزء مکمل برای کارشناسان ارشد برنامه ریزی شهری، مدیران شهرداری و شوراهای شهر است.

کلیدواژه ها:

امکان سنجی اجرا ، موانع ساختاری ، توان عملیاتی ، برنامه های توسعه شهری ، تحلیل شکاف