تدوین چارچوب ساماندهی سیما و منظر شهری با تمرکز بر هویت بخشی بصری و ارتقای کیفیت محیط

در بسیاری از شهرهای کشور، چهره شهر به میدان تصمیم های پراکنده و بی پیوند بدل شده است: نماهای ساختمانی بدون ضابطه ای مشترک بالا می روند، تابلوهای تبلیغاتی اندازه و جای خود را گم می کنند، مبلمان شهری از ده ها زبان طراحی سخن می گوید و نورپردازی های شتاب زده، شب شهر را پریشان می کند؛ نتیجه، سیما و منظری آشفته و بی هویت است که تنها زیبایی شهر را نمی فرساید، بلکه سلامت روان شهروندان، جذب گردشگر و انگیزه سرمایه گذاری را نیز آسیب می زند. محوریت مقاله حاضر، تدوین چارچوبی جامع، ساختاریافته و عملیاتی برای ساماندهی سیما و منظر شهری با تمرکز بر هویت بخشی بصری و ارتقای کیفیت محیط است؛ چارچوبی که از شناسایی و مستندسازی کامل عناصر منظر شامل نماهای ساختمانی، تابلوها و تبلیغات، مبلمان شهری، نورپردازی، فضای سبز و ورودی های شهر و ارزیابی وضع موجود آنها از منظر هماهنگی بصری، هویت بخشی و کیفیت محیطی آغاز می شود و با تحلیل هویت بصری شهر و شناسایی عناصر شاخص و ارزشمند، تدوین ضوابط طراحی هماهنگ برای هر عنصر بر پایه هویت محلی و اصول زیبایی شناسی، تعیین اولویت های مداخله بر اساس اثرگذاری بصری، موقعیت مکانی و نظرات شهروندان، طراحی سازوکارهای اجرایی و مشوق ها، آموزش و توانمندسازی کارشناسان و ذی نفعان، اجرای پایلوت در یک محور شاخص و استقرار تدریجی همراه با نظام پایش و بازنگری سالانه تکمیل می گردد. چارچوب پیشنهادی با بهره گیری از اصول طراحی شهری، معماری منظر، مدیریت بصری و تجارب موفق شهرداری های پیشرو در هشت گام تدوین شده و بر رویکرد گام به گام، کم هزینه و مشارکت مستقیم ذی نفعان تاکید دارد. اعتبار کاربردی آن با مطالعه موردی شهرداری ای آزمون می شود که با استقرار چارچوب، افزایش ۶۰ درصدی هماهنگی بصری در محورهای اصلی، افزایش ۵۵ درصدی رضایت شهروندان از کیفیت منظر و تقویت ۵۰ درصدی هویت محلی در بافت های تاریخی را تجربه کرد. خروجی نهایی، دفترچه راهنمای جامع و بصری ساماندهی سیما و منظر شهری در هشت جزء مکمل است.

کلیدواژه ها:

ساماندهی سیما و منظر شهری ، هویت بخشی بصری ، کیفیت محیط شهری ، ضوابط طراحی هماهنگ