مدیریت و بهینه سازی مصرف آب در فضای سبز شهری قم با تاکید بر تعیین نیاز آبی، هوشمندسازی آبیاری و افزایش بهره وری منابع

فضای سبز شهری در شهرهای خشک و نیمه خشک، علاوه بر نقش های زیست محیطی و اجتماعی، یکی از مصرف کنندگان قابل توجه منابع آب شهری محسوب می شود. شهر قم به دلیل ویژگی های اقلیمی، محدودیت منابع آب، بارش اندک و فشار فزاینده بر منابع آبی، نیازمند رویکردی مبتنی بر بهره وری در مدیریت آب فضای سبز است. مسئله اصلی در این زمینه صرفا میزان آب مصرفی نیست، بلکه عدم انطباق زمان و حجم آبیاری با نیاز واقعی گیاه، تفاوت نیاز آبی گونه های مختلف، تلفات شبکه و روش آبیاری، آبیاری یکنواخت عرصه های ناهمگون و استفاده محدود از فناوری های پایش و کنترل است. هدف مقاله حاضر، ارائه چارچوبی مروری و تحلیلی برای مدیریت و بهینه سازی مصرف آب فضای سبز شهری قم با تاکید بر تعیین نیاز آبی گیاهان، افزایش راندمان آبیاری، استفاده از سامانه های هوشمند، انتخاب گونه های سازگار و بهره گیری کنترل شده از منابع آب جایگزین است. روش پژوهش، مروری تحلیلی و مبتنی بر بررسی مطالعات علمی داخلی و خارجی و مقایسه یافته های کمی آنهاست. یافته ها نشان می دهد که در یک مطالعه منطقه ای در تهران، افزایش راندمان آبیاری از ۳۵ به ۴۵ درصد می توانست حدود ۱/۳ میلیون مترمکعب در سال صرفه جویی ایجاد کند. مطالعه پارک رازی تهران نیز صرفه جویی ۱۵ درصدی در برنامه آبیاری هفتگی هوشمند را گزارش کرده است. در پژوهش شهر قم، عامل آب با وزن ۰/۲۷۳ مهم ترین مولفه موثر بر تاب آوری گیاهان شناسایی شده است. مطالعات خارجی نیز ظرفیت قابل توجه کنترل کننده های مبتنی بر تبخیر تعرق و سامانه های هوشمند را تایید می کنند. بر اساس این شواهد، راهبرد مناسب برای قم، ترکیب اصلاح الگوی کاشت، تعیین نیاز آبی، ناحیه بندی آبیاری، پایش هوشمند و توسعه تدریجی منابع آب نامتعارف است.

کلیدواژه ها:

مدیریت آب ، فضای سبز شهری ، شهرداری قم ، آبیاری هوشمند ، بهره وری آب ، پساب تصفیه شده