تدوین مدل یکپارچه پایش، ارزیابی ریسک و اولویت بندی نگهداری درختان و پوشش گیاهی شهری در شهرداری قم

درختان و پوشش گیاهی شهری از مهم ترین اجزای زیرساخت سبز شهرها محسوب می شوند و علاوه بر نقش اکولوژیک، در کاهش دمای محیط، تعدیل خرداقلیم، کاهش آلودگی هوا، ایجاد سایه، ارتقای کیفیت منظر و افزایش تاب آوری شهری موثرند. با این حال، ارزش اکولوژیک درختان نباید موجب نادیده گرفتن مخاطرات ناشی از خشکیدگی، پوسیدگی، ضعف ریشه، شکست شاخه، افزایش سن، تنش آبی و مجاورت با معابر و تاسیسات شهری شود. مسئله اصلی مدیریت شهری، محدودیت منابع و ضرورت انتخاب صحیح درختانی است که باید در اولویت بازدید، هرس، تیمار، آبیاری، مقاوم سازی، پایش تخصصی یا در موارد ضروری حذف قرار گیرند. پژوهش حاضر با هدف تدوین یک مدل یکپارچه برای پایش سلامت، ارزیابی ریسک و اولویت بندی نگهداری درختان و پوشش گیاهی شهری در شهرداری قم انجام شده است. روش تحقیق، مروری تحلیلی و مبتنی بر بررسی پژوهش های فارسی و انگلیسی منتشرشده در سال های اخیر است. یافته های مطالعات نشان می دهد که سن، قطر، ارتفاع، سلامت تاج، وضعیت ریشه، شرایط محیطی، تنش آبی، نوع کاربری پیرامون و میزان مواجهه با انسان و زیرساخت از متغیرهای مهم در ارزیابی خطر و سلامت درختان هستند. بر این اساس، مدل پیشنهادی درختان را بر پایه پنج بعد «سلامت زیستی، ریسک سازه ای، سن و ارزش حفاظتی، فشار محیطی و نیاز نگهداری» ارزیابی و سپس به چهار سطح اولویت تقسیم می کند. اجرای این مدل می تواند پایش فضای سبز قم را از رویکرد واکنشی به مدیریت پیشگیرانه و مبتنی بر داده تبدیل کند و تخصیص نیروی انسانی، تجهیزات و اعتبارات نگهداری را هدفمندتر سازد.

کلیدواژه ها:

درختان شهری ، ارزیابی ریسک ، نگهداری فضای سبز ، شهرداری قم ، زیرساخت سبز ، پایش شهری