مدیریت پایدار دفن زباله شهری با تاکید بر کاهش، بازیافت و تولید انرژی: وضعیت ایران و راهبردهای یکپارچه

مدیریت پایدار پسماند شهری به عنوان یکی از چالش های اساسی قرن بیست و یکم، نیازمند رویکردی یکپارچه است که کاهش تولید، بازیافت مواد و بازیابی انرژی را در چارچوب اقتصاد چرخشی ادغام کند. این مقاله با وضعیت کنونی دفن زباله در ایران، ظرفیت های فنی، اقتصادی و زیست محیطی سه راهبرد کلیدی—کاهش از مبدا، بازیافت مواد و تولید انرژی از پسماند—را بررسی می کند. داده ها نشان می دهد که ایران روزانه حدود ۵۵ هزار تن پسماند شهری تولید می کند که تنها ۲۹ درصد آن پردازش و بازیافت می شود و مابقی عمدتا به شیوه سنتی دفن می گردد. مطالعه موردی پروژه استحصال گاز متان تهران، نیروگاه زباله سوز ساری و پتانسیل گازی سازی پسماند خشک، نشان دهنده امکان پذیری فنی و اقتصادی بازیابی انرژی در مقیاس شهری است. یافته ها حاکی از آن است که رویکرد یکپارچه شامل تفکیک از مبدا، کمپوست سازی کنترل شده، بازیافت مواد خشک و استحصال گاز دفنگاه، می تواند ضمن کاهش ۵۰ تا ۶۰ درصدی حجم پسماند دفنی، سالانه صدها گیگاوات ساعت برق تجدیدپذیر تولید کند. با این حال، موانع نهادی، کمبود سرمایه گذاری و ضعف زیرساخت تفکیک، اجرای کامل این راهبرد را با چالش مواجه می سازد. اصلاح قانون مدیریت پسماند و جلب مشارکت بخش خصوصی و دانش بنیان، پیش شرط تحقق این چارچوب است.

کلیدواژه ها:

مدیریت پایدار پسماند ، دفن بهداشتی ، بازیافت ، تولید انرژی از پسماند ، گاز دفنگاه ، اقتصاد چرخشی