مدل سازی آسیب پذیری زیرساخت های عمرانی شهری در برابر فرونشست زمین و ارائه راهبردهای کاهش ریسک

فرونشست زمین به عنوان یک مخاطره تدریجی و اغلب برگشت ناپذیر، زیرساخت های عمرانی شهری را در معرض تهدید جدی قرار داده است. در ایران، این پدیده ناشی از برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی، گستره ای فراتر از ۱۸۵ هزار کیلومتر مربع یافته و بیش از ۳۸۰ شهر را تحت تاثیر قرار داده است. مسئله اصلی آن است که آسیب پذیری زیرساخت های خطی نظیر شبکه معابر، خطوط انتقال آب و فاضلاب، خطوط ریلی و سازه های سطحی در برابر فرونشست، به دلیل ماهیت نامتقارن و مکان وابسته این پدیده، به طور دقیق مدل سازی نشده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی تحلیلی برای مدل سازی آسیب پذیری زیرساخت های عمرانی شهری در برابر فرونشست زمین و تدوین راهبردهای کاهش ریسک انجام شده است. روش پژوهش از نوع تحلیلی و مفهومی است و بر پایه بررسی نظام مند منابع علمی معتبر تدوین شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که آسیب پذیری زیرساخت های شهری در برابر فرونشست تابعی از سه مولفه اصلی است: شدت و گرادیان فرونشست، حساسیت سازه ای و عملکردی زیرساخت، و میزان مواجهه دارایی های عمرانی در پهنه های فرونشستی. مدل مفهومی پیشنهادی، این مولفه ها را در بستری مکان محور یکپارچه می کند و سه سطح راهبردی کاهش ریسک را معرفی می نماید: پیشگیری از تشدید فرونشست، تطبیق زیرساخت های موجود، و تاب آورسازی مداخلات آتی. نتیجه گیری اصلی آن است که مدل سازی آسیب پذیری باید نامتقارنی فرونشست و اثر آن بر سازه های خطی را به عنوان یک متغیر مستقل وارد تحلیل کند.