واکاوی توجیه پذیری اقتصادی نوسازی ناوگان فرسوده حمل و نقل شهری در قالب الگویی تحلیلی-اقتصادی

ناوگان فرسوده حمل و نقل شهری در ایران به یکی از پرهزینه ترین چالش های مدیریت شهری تبدیل شده است و در بسیاری از شهرداری ها تصمیم گیری درباره نوسازی تنها بر مبنای هزینه سرمایه گذاری اولیه و بدون محاسبه هزینه های پنهان نگهداری انجام می شود. این پژوهش با هدف ارائه الگویی تحلیلی-اقتصادی برای ارزیابی توجیه پذیری نوسازی ناوگان فرسوده تدوین شده و تلاش می کند با محاسبه دقیق هزینه های پنهان نگهداری در مقابل هزینه های سرمایه گذاری نوسازی، تصویری شفاف از منافع اقتصادی و زیست محیطی این تصمیم ارائه دهد. الگوی پیشنهادی در هشت گام اجرایی شامل شناسایی و مستندسازی ناوگان، محاسبه هزینه های پنهان، برآورد هزینه های نوسازی و ارزش اسقاطی، تحلیل هزینه-فایده و شاخص های اقتصادی، تحلیل حساسیت، اجرای پایلوت، مقایسه نتایج با پیش بینی ها و ارائه الگوی نهایی تدوین شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد هزینه های پنهان ناوگان فرسوده شامل تعمیرات مکرر، مصرف سوخت بالا، آلایندگی و توقف های عملیاتی در بسیاری از موارد از هزینه های نوسازی فراتر می رود؛ به گونه ای که هزینه نگهداری سالانه هر خودرو سبک فرسوده بین چهل تا هشتاد میلیون تومان و هر خودرو سنگین تا دویست میلیون تومان است و ارزش فعلی اختلاف هزینه سوخت و تعمیر و نگهداری چهارصد مینی بوس فرسوده در سی سال به سی و پنج هزار و ششصد و سی و چهار میلیارد ریال می رسد. تحلیل هزینه-فایده با شاخص هایی نظیر ارزش خالص فعلی، نرخ بازگشت سرمایه و دوره بازگشت سرمایه نشان می دهد نوسازی ناوگان در بلندمدت توجیه اقتصادی دارد و دوره بازگشت سرمایه آن در بازه دو تا پنج سال قرار می گیرد. نتایج تحلیل حساسیت نسبت به نوسانات قیمت سوخت و نرخ تورم حاکی از آن است که افزایش قیمت سوخت، جذابیت اقتصادی نوسازی را تقویت می کند. خروجی نهایی پژوهش، دفترچه راهنمای تحلیل اقتصادی نوسازی ناوگان به همراه مدل محاسباتی، شاخص های اقتصادی و برنامه اجرایی است که قابلیت به کارگیری در شهرداری های مختلف کشور را دارد.

کلیدواژه ها:

نوسازی ناوگان فرسوده ، تحلیل هزینه-فایده ، ارزش خالص فعلی ، هزینه پنهان نگهداری