تاثیر تفکرات فرهنگی- اجتماعی بر کالبد معماری و خانه سازی شهرهای کهن

نظریه نحو فضا در بن مایه خویش تلاشی است در برقرار ساختن یک رابطه علی بین جامعه انسانی و کالبد معماری؛ به یک تعبیر، ویژگی های بصری و حرکتی انسان در فضای معماری است که شکل دهنده ی فضای معماری و همزمان سازنده و شکل دهنده به روابط اجتماعی است. این مقاله با هدف تاثیر تفکرات فرهنگی- اجتماعی بر کالبد معماری و خانه سازی شهرهای کهن نگارش شد. در همین راستا مطالعه منابع نظری و تحلیل عمیق رویکردهای اندیشمندان پیرامون مفاهیم راهبردی پژوهش بیانگر آن است که ابعاد تحقیق در دو حوزه ی کلیدی «ساختارهای اجتماعی-فرهنگی» و «الگوی فضایی خانه های تهران در عهد قاجار» به ترتیب در قالب متغیرهای مستقل و وابسته قابل شناسایی و تبیین است. باورهای مذهبی، سطح اقتصادی، ساختار اجتماعی، روابط و ساختار خانوداگی، آداب و رسوم، نفوذ فرهنگ غرب، ارتباطات اجتماعی و محله ای، و سبک زندگی، از جمله شاخص های متغیر مستقل و الگوهایی مانند الگوی حیاط مرکزی، الگوی اندرونی-بیرونی، الگوی چهارصفه ای، الگوی ال شکل، الگوی توسعه یافته یا تلفیقی؛ شاخص های متغیر وابسته را شکل می دهند. و بواسطه ی گونه شناسی خانه های تاریخی عهد قاجار تهران در دوره ی اول و دوم این عصر، به خوانش و بازشناسی پیکره فضایی خانه ها و ارتباط آن ها با تغییرات فرهنگی و اجتماعی آن روزگار؛ بازشناسی بناهای مسکونی تاریخی را می توان یکی از ضرورت های امروز کشور در مقیاس معماری به شمار آورد که می تواند منجر به بازآفرینی الگوی شکل گیری چینش فضایی در خانه ها و طراحی اصولی مسکن امروز گردد.