تدوین چارچوب آمایش سرزمین با رویکرد مدیریت یکپارچه منابع طبیعی و توسعه صنعتی پایدار مطالعه موردی: استان اصفهان

استان اصفهان با وسعت ۱۰۷۰۴۵ کیلومتر مربع و موقعیت مرکزی ایران، یکی از پهناورترین و متنوع ترین استان های کشور از نظر اقلیمی و زیستی به شمار می رود که در عین حال با چالش های ژرف و پیچیده ای در عرصه مدیریت منابع طبیعی و توسعه صنعتی مواجه است. وجود رودخانه زاینده رود به عنوان شریان حیاتی، تالاب بین المللی گاوخونی در آستانه خشک شدن، مناطق حفاظت شده با ارزش نظیر پارک ملی قمیشلو و پناهگاه حیات وحش موته، و نیز حضور بیش از ۶۵۰۰ واحد صنعتی فعال در ۴۳ شهرک و ناحیه صنعتی، ضرورت تدوین چارچوبی جامع برای آمایش سرزمین را دوچندان کرده است. این مقاله با هدف تدوین چارچوب آمایش سرزمین استان اصفهان با رویکرد مدیریت یکپارچه منابع طبیعی و توسعه صنعتی پایدار، بر پایه هفت گام اصلی شامل جمع آوری و یکپارچه سازی داده های پایه، تحلیل وضع موجود، شناسایی نقاط قوت و ضعف و فرصت ها و تهدیدها با ماتریس SWOT، تعیین و وزن دهی شاخص های آمایش با روش های تصمیم گیری چندمعیاره، طراحی سناریوهای توسعه و حفاظت، انتخاب و اولویت بندی راهبردهای اجرایی، و نهایتا تدوین نقشه های پهنه بندی و برنامه زمان بندی اجرا تدوین شده است. چارچوب پیشنهادی با بهره گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی و تحلیل های فضایی، امکان پهنه بندی کاربری اراضی بر اساس توان اکولوژیک را فراهم می آورد و با تاکید بر راهبردهای کم هزینه و زودبازده نظیر اصلاح الگوی کشت، توسعه صنایع کم آب بر، تصفیه و بازچرخانی آب، احیای تالاب گاوخونی و ایجاد مناطق حفاظت شده جدید، به دنبال ایجاد تعادل میان توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط زیست است. خروجی نهایی این پژوهش شامل نقشه های پهنه بندی توسعه صنعتی و کشاورزی، جدول SWOT و سناریوهای توسعه، برنامه راهبردی مدیریت یکپارچه منابع طبیعی، دستورالعمل اجرایی برای صنایع کوچک و متوسط، و شاخص های پایش و ارزیابی عملکرد می باشد که با دو مطالعه موردی از مناطق با تمرکز بالای صنایع آلاینده و مناطق با ارزش های زیست محیطی بالا، کارایی و اثربخشی چارچوب پیشنهادی را به اثبات می رساند.

کلیدواژه ها:

آمایش سرزمین ، مدیریت منابع طبیعی ، توسعه صنعتی پایدار ، استان اصفهان ، پهنه بندی اکولوژیک