ارائه الگوی یکپارچه احیای مسیرهای تاریخی زهکشی و طراحی شبکه پایدار دفع روان آب شهری (مطالعه موردی: شهرهای مینادشت و اشترجان)

توسعه شتابان و بی ضابطه شهرها در کنار تبدیل سطوح نفوذپذیر به سطوح غیرقابل نفوذ، یکی از مهم ترین چالش های مدیریت شهری معاصر ایران به شمار می رود که پیامدهای هیدرولوژیکی گسترده ای از جمله افزایش حجم و سرعت روان آب های سطحی، کاهش تغذیه آبخوان ها و بروز آبگرفتگی های مکرر و خسارت بار را در پی داشته است. پژوهش پیش رو با هدف ارائه یک الگوی یکپارچه و عملیاتی برای احیای مسیرهای تاریخی زهکشی و طراحی یک شبکه مستقل و پایدار برای جمع آوری و دفع روان آب های سطحی در دو شهر همجوار مینادشت و اشترجان واقع در ۱۵ کیلومتری جنوب غربی شهرستان فلاورجان و حدود ۳۰ کیلومتری اصفهان انجام شده است. این پژوهش با رویکردی کاملا میدانی، کاربردی و مبتنی بر مشاهدات طولانی مدت و حضور مستمر نویسنده در منطقه، به بررسی یکی از چالش های اساسی شهرسازی در این منطقه پرداخته است. روش تحقیق تلفیقی از مطالعات کتابخانه ای شامل بررسی طرح های جامع و تفصیلی دو شهر، طرح های مطالعاتی دفع آب های سطحی شهرهای فولادشهر و فلاورجان و مقالات مرتبط، و روش های پیمایشی شامل بازدید در زمان بارندگی های شدید، بررسی شیب بندی معابر و کانال ها و مطالعه مسیرهای قدیمی جریان آب می باشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که شیب طبیعی زمین در محدوده مورد مطالعه عمدتا بین ۱٫۵ تا ۳ درصد و از جنوب به شمال است و تنها حوضه آبگیر اصلی شهر اشترجان از سمت کوه اشترجان و قلعه بزی در جنوب شکل گرفته که با احداث شهرک صنعتی و معابر آن، نفوذپذیری خاک به شدت کاهش یافته و سرعت جریان آب افزایش چشمگیری یافته است. چهار مسیر تاریخی و حیاتی شامل کانال خاکی محافظ سوگرا، زهکش قدیمی قروق، جوی خانی و جوی مینادشت به عنوان شریان های اصلی دفع روان آب شناسایی شدند که متاسفانه بر اثر بی توجهی، پر شدن با نخاله و زباله، تصرف حریم و احداث بنا بر روی آن ها، عملا از چرخه دفع آب خارج شده اند. خروجی نهایی این مقاله، یک نقشه راه جامع و عملیاتی شامل مجموعه اقدامات اولویت دار شامل لایروبی، آزادسازی حریم، بازسازی مقاطع محاسبه شده، احداث کانال های جدید و اتصال به زهکش های اصلی می باشد که ضمن جلوگیری از خسارات جاری، زیرساخت پایداری را برای مدیریت روان آب های سطحی در آینده این دو شهر فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

احیای مسیرهای تاریخی زهکشی ، رواناب سطحی شهری ، شبکه مستقل دفع آب ، مدیریت پایدار سیلاب