کارآمدی جامعه شناسی در مواجهه با مسائل و بحران های اجتماعی ایران از دیدگاه نخبگان و صاحب نظران جامعه شناسی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش و جایگاه جامعه شناسی در مواجهه با مسائل و بحران های اجتماعی ایران و تبیین عوامل موثر بر کارآمدی آن انجام شده است. مبنای مدل مفهومی و مرور نظری بر پیوند سه محور جامعه شناسی عمومی، نظریه های نهادی و ادبیات بحران جامعه شناسی استوار است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد و داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۳۵ نفر از استادان، مدرسان دانشگاه و اعضا یا مدیران گروه های تخصصی انجمن جامعه شناسی ایران گردآوری شد. نمونه گیری به صورت هدفمند و با منطق نظری تا رسیدن به اشباع ادامه یافت.یافته ها نشان داد که کارآمدی جامعه شناسی در ایران با پنج مضمون اصلی محدود می شود: گسست معرفتی جامعه شناسی از زمینه ایرانی، ضعف تربیت جامعه شناس مسئله محور، محدودیت نهادی و کاهش استقلال علمی، فاصله جامعه شناسی از عرصه عمومی و جامعه مدنی، و ضعف پیوند جامعه شناسی با سیاست گذاری و مدیریت بحران. تحلیل داده ها نشان می دهد این مضامین به صورت جداگانه عمل نمی کنند، بلکه در رابطه ای زنجیره ای و تقویت کننده، توان جامعه شناسی را برای فهم، تبیین و مداخله در بحران های اجتماعی کاهش می دهند. نتیجه پژوهش آن است که بازسازی کارآمدی جامعه شناسی ایران نیازمند تقویت هم زمان سه سطح معرفتی، نهادی و عمومی سیاستی است؛ یعنی تولید دانش زمینه مند، استقلال نسبی نهاد علم، و گسترش جامعه شناسی عمومی نقاد و مسئله محور.

کلیدواژه ها:

جامعه شناسی عمومی ، کارآمدی جامعه شناسی ، استقلال علمی ، جامعه شناسی بومی ، بحران های اجتماعی