تحلیل اثرات مستقیم و متقابل سازه های ادراکی موثر بر تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری (مطالعه ی موردی: پارک شهری بروجرد)

مقدمه: تعاملات اجتماعی یکی از مهم ترین ابعاد حیات جمعی در فضاهای باز شهری است و نقش مهمی در سرزندگی، حضورپذیری و کیفیت تجربه کاربران ایفا می کند. با این حال، صرف وجود فضای باز یا امکانات کالبدی، الزاما به شکل گیری تعاملات اجتماعی منجر نمی شود. پژوهش های پیشین نشان داده اند که این تعاملات حاصل رابطه میان ویژگی های فضایی، شرایط محیطی و ادراک کاربران از فضاست. بر این اساس، در مطالعات معاصر، توجه از تحلیل صرف کالبد فضا به سوی بررسی سازه های ادراکی موثر بر تعاملات اجتماعی معطوف شده است. پژوهش پیشین نگارنده نشان داد که تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری را می توان در قالب سه سازه حضورپذیری، اجتماع پذیری و کیفیت محیط تبیین کرد. با وجود این، هنوز روشن نیست که این سازه ها چگونه بر یکدیگر اثر می گذارند و آیا می توانند نقش تقویتی یا جبرانی داشته باشند؟ از این رو، پژوهش حاضر با تمرکز بر داده های ادراکی کاربران، به بررسی روابط متقابل میان این سه سازه می پردازد. هدف اصلی مقاله، تبیین سازوکار اثرگذاری این شاخص ها در شکل گیری تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری است.مواد و روش ها: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، کمی–تحلیلی است. چارچوب مفهومی پژوهش مبتنی بر نتایج پژوهش پیشین نگارنده است که سه سازه حضورپذیری، اجتماع پذیری و کیفیت محیط را به عنوان مولفه های اصلی تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری معرفی کرده است. داده های پژوهش از طریق پرسشنامه ساخت یافته و برداشت میدانی در سه موقعیت متفاوت از یک پارک شهری در شهر بروجرد گردآوری و توسط نرم افزار SPSS تحلیل شد. برای تحلیل داده ها از رگرسیون خطی چندگانه و تحلیل اثرات تعاملی استفاده شد تا علاوه بر بررسی اثرات مستقیم شاخص ها، نقش اثرات ترکیبی و هم افزایانه آن ها در شکل گیری تعاملات اجتماعی نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.نتایج و بحث: نتایج پژوهش نشان داد که نقش سازه های ادراکی در شکل گیری تعاملات اجتماعی وابسته به زمینه فضایی هر موقعیت است. در موقعیت اول، حضورپذیری و اجتماع پذیری به عنوان دو عامل مستقل، بیشترین تاثیر را بر تعاملات اجتماعی داشتند. در موقعیت دوم، اثر تعاملی این دو شاخص به مهم ترین عامل تبیین کننده تعاملات اجتماعی تبدیل شد. در موقعیت سوم نیز حضورپذیری در قالب عمق فضایی و شرایط اقلیمی، بیشترین نقش را در شکل گیری تعاملات اجتماعی ایفا کرد و نقش اجتماع پذیری کاهش یافت.نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان داد که تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری حاصل اثرگذاری مستقل یک عامل خاص نیست، بلکه به نحوه برهم کنش سازه های ادراکی در بسترهای فضایی مختلف وابسته است. یافته ها آشکار ساخت که نقش حضورپذیری، اجتماع پذیری و کیفیت محیط در موقعیت های متفاوت تغییر می کند و الگوهای متنوعی از تعاملات اجتماعی را شکل می دهد. همچنین مشخص شد که حضورپذیری می تواند از دو مسیر متفاوت، یعنی دسترسی پذیری و خلوت پذیری، به تقویت تعاملات اجتماعی منجر شود. بر این اساس، تعاملات اجتماعی پدیده ای زمینه مند است که از رابطه میان سازمان فضایی، ادراک کاربران و شرایط محیطی شکل می گیرد؛ بنابراین ارتقای آن نیازمند رویکردی زمینه حساس و توجه هم زمان به کیفیت فضایی، تجربه ادراکی و الگوهای رفتاری کاربران است.

کلیدواژه ها:

تعاملات اجتماعی ، فضای باز شهری ، اثرات تعاملی ، حضورپذیری ، اجتماع پذیری