جغرافیای خودکشی شهر بیجار

مقدمه: خودکشی به عنوان یکی از مهم ترین آسیب های اجتماعی و بهداشت عمومی، سالانه جان صدها هزار نفر را در جهان می گیرد و پیامدهای گسترده ای بر خانواده ها و جامعه بر جای می گذارد. این پدیده صرفا ناشی از عوامل فردی و روان شناختی نیست، بلکه در تعامل با شرایط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی شکل می گیرد. در سال های اخیر، افزایش روند خودکشی در ایران و وجود نابرابری های منطقه ای، ضرورت توجه به رویکردهای مکان محور را بیش از پیش آشکار ساخته است. با وجود گسترش مطالعات جغرافیای خودکشی در کشورهای مختلف، در ایران پژوهش های فضایی در این حوزه محدود بوده است ازاین رو، پژوهش حاضر نخستین پژوهش داخلی با عنوان و رویکرد جغرافیای خودکشی است که با بهره گیری از روش های تحلیل فضایی به بررسی جغرافیای خودکشی در شهر بیجار پرداخته است. هدف اصلی پژوهش شناسایی الگوی فضایی خودکشی در شهر بیجار و سنجش تا ویژگی های جغرافیایی مشترک در بین گروه های مختلف جنسی در اقدام به خودکشی است.مواد و روش ها: پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی با رویکرد فضایی است. داده های مربوط به رخدادهای ثبت شده اقدام به خودکشی در شهر بیجار طی سال های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ گردآوری و پس از آماده سازی در محیط نرم افزار ArcMap تحلیل شدند. برای بررسی ساختار کلی پراکندگی رخدادها و تعیین نوع الگوی فضایی از تابع Ripley’s K، برای نمایش توزیع فضایی و شناسایی کانون های تراکم رخدادهای ثبت شده از تحلیل چگالی کرنل (KDE)، برای بررسی الگوی همجواری و خودهمبستگی فضایی رخدادهای ثبت شده برحسب جنسیت از آماره های Global Moran’s I و Local Moran’s I و در نهایت برای شناسایی کانون های تمرکز فضایی معنادار از آماره Getis-Ord Gi* استفاده شد.نتایج و بحث:: نتایج نشان داد که رخدادهای ثبت شده اقدام به خودکشی در شهر بیجار از الگوی فضایی خوشه ای و غیرتصادفی پیروی می کنند. تابع Ripley’s K وجود ساختار خوشه ای را در تمامی مقیاس های فاصله ای تایید کرد و تحلیل چگالی کرنل نیز توزیعی ناهمگن و چندکانونی از رخدادهای ثبت شده را نشان داد؛ به گونه ای که بیشترین تراکم رخدادها در مرکز و جنوب شهر و تراکم های متوسط در نواحی شمال غربی و شرقی مشاهده شد. همچنین، آماره Global Moran’s I وجود خودهمبستگی فضایی مثبت و معنادار را در الگوی توزیع رخدادهای ثبت شده برحسب جنسیت نشان داد. نتایج Local Moran’s I و Getis-Ord Gi* نیز بیانگر تفاوت در سازمان یافتگی فضایی رخدادهای ثبت شده زنان و مردان بود؛ به گونه ای که تمرکز نسبی رخدادهای ثبت شده زنان بیشتر در نواحی حاشیه ای و تمرکز نسبی رخدادهای ثبت شده مردان عمدتا در نواحی مرکزی و جنوبی شهر مشاهده شد. این یافته ها بیانگر تفاوت در الگوهای همجواری و تمرکز فضایی رخدادهای ثبت شده برحسب جنسیت بوده و نباید به عنوان تفاوت در نرخ یا خطر خودکشی میان زنان و مردان تفسیر شوند.نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد که توزیع رخدادهای ثبت شده اقدام به خودکشی در شهر بیجار دارای الگوهای فضایی غیرتصادفی و خوشه ای است. تحلیل های مکانی بیانگر تمرکز بیشتر رخدادهای ثبت شده در برخی نواحی شهر و وجود تفاوت در سازمان یافتگی فضایی رخدادهای زنان و مردان است. این الگوها را می توان در پرتو عوامل ساختاری، اجتماعی، فرهنگی و محیطی تفسیر کرد. با توجه به اینکه نقشه های تراکم صرفا توزیع فضایی رخدادهای ثبت شده را نمایش می دهند، نتایج این پژوهش نباید به عنوان بیانگر نرخ یا خطر واقعی خودکشی در جمعیت تفسیر شوند. بر این اساس، طراحی مداخلات پیشگیرانه با رویکرد مکان محور و توجه هم زمان به ویژگی های اجتماعی و جنسیتی هر ناحیه می تواند در ارتقای اثربخشی برنامه های پیشگیری از خودکشی موثر باشد.

کلیدواژه ها:

جغرافیای خودکشی ، تحلیل فضایی ، شهر بیجار