شاخص های معماری بومی گیلان با رویکرد تکتونیک در جهت طراحی مجموعه های اقامتی و گردشگری پایدار

مقدمه: امروزه شاهد تحولات چشمگیری در عرصه معماری هستیم که تاثیر پذیرفته از پیشرفت های تکنولوژی و نیازهای مدرن و جدید جوامع غربی هستند و به تدریج به ایران نیز پا به عرصه حضور گذاشته اند. در این حین سوالی ذهنمان را درگیر می کند که آیا این تحولات و دگرگونی فقط به جنبه سازه و فنی توجه دارد یا به زیبایی شناختی و معماری نیز توجه می کنند؟ رویکرد تکتونیک، مفهومی در معماری می باشد که می تواند پاسخی مناسب برای این پرسش به همراه داشته باشد. این رویکرد یکی از مفاهیمی است که در تاریخ معماری مطرح می باشد که هم به بعد فنی و هم به بعد هنری می پردازد. معماری معاصر ایران در تلاش برای مدرن شدن، هویت خود را از دست داده و در مسیر دستیابی به معیارهای جهانی، از اصول معماری بومی و سنتی غافل شده است. چراکه معماری بومی و سنتی ایران، با قدمتی قوی و پربار از دیدگاه های مختلفی همچون پایدار بودن، متمرکز بر فرهنگ و هنر ایرانی بودن می تواند بخش اعظم و بخصوصی از این هنر و فرهنگ را به اشتراک بگذارد. ویژگی هایی که در معماری بومی وجود دارد یکی از تاثیرگذارترین عامل در جذب گردشگر است و این دیدگاه می تواند در توسعه گردشگری پایدار و شناساندن این رویکرد به جامعه تاثیر به سزایی داشته باشد. صنعت گردشگری با درک برقراری تعادل میان رونق اقتصادی و حفاظت از محیط زیست، به دنبال هم جهت کردن هرچه بیشتر توسعه خود با اصول پایداری می باشد. هدف اصلی این پژوهش، به کارگیری رویکرد تکتونیک و الهام گیری از ویژگی های معماری بومی گیلان در جهت طراحی اقامتگاه های گردشگری پایدار است، این اقامتگاه ها می بایست علاوه بر پایداری زیست محیطی، حس تعلق خاطر عمیقی را در گردشگران ایجاد کرده و به آن ها در تجربه هویت اصیل مکان کمک کنند. مواد و روش ها: روش تحقیق این پژوهش کیفی با ماهیت توصیفی-تحلیلی و از لحاظ هدف، کاربردی است. گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی در دو فاز اصلی، برای شناخت عمیق شاخص های معماری بومی گیلان با رویکرد تکتونیک دنبال شده است. نتیجه این دو فاز، استخراج و تدوین شاخص های نهایی معماری بومی گیلان بر پایه رویکرد تکتونیک به منظور به کارگیری در طراحی اقامتگاه های گردشگری پایدار با تمرکز بر سبک معماری بومی منطقه در جهت توسعه گردشگری پایدار بوده است. نتایج و بحث: معماری بومی گیلان، با استفاده هوشمندانه از مصالح بومی مانند چوب و طراحی بام های شیب دار تند، پاسخی ذاتی و مهندسی شده به چالش های اقلیمی منطقه داده است و نمونه ای برجسته از پایداری محیطی و آسایش حرارتی است. دستاورد مهم پژوهش، تدوین یک چارچوب نظری فراگیر مبتنی بر رویکرد تکتونیک برای باز شناسایی عناصر بومی معماری منطقه است. این چارچوب امکان می دهد تا این عناصر با استفاده از فناوری ها و مصالح نوین، بدون قربانی کردن اصالت فرهنگی و کارایی اقلیمی، در طراحی های معاصر بازتولید شوند. کاربست عملی این اصول در طراحی اقامتگاه های گردشگری در منطقه که امکان پذیری این تلفیق ایدئولوژیک و اجرایی را در جهت توسعه گردشگری پایدار فراهم می آورد بسیار حائز اهمیت است. نتیجه گیری: پژوهش حاضر، با تحلیل موشکافانه ی ابعاد تکتونیکی معماری بومی گیلان، به نتایجی قطعی و راهگشا دست یافت که نه تنها بر ضرورت بازگشت آگاهانه به ریشه های سازه ای و فرهنگی منطقه ی خزر تاکید دارد، این معماری، تجلی گاه یک فلسفه ی ساخت بومی و عملی است که در آن رابطه ی میان سازه، ماده و معنا، نه رابطه ای سطحی، بلکه پیوندی عمیقا درهم تنیده است که جوهره ی مفهوم تکتونیک را تشکیل می دهد؛ یعنی صداقت در بیان ساختار و نمایش عریان اجزای اتصال و نیروهای وارده. پایداری محیطی و آسایش حرارتی از ویژگی های بارز این معماری است و پیام آور این حقیقت است که راه حل های طراحی پایدار نیازی به فناوری های وارداتی پیچیده یا الزامات غیرضروری ندارند؛ بلکه در تعامل و هماهنگی هنرمندانه ی انسان با محیط زیست محلی و مصالح در دسترس نهفته اند.

کلیدواژه ها:

معماری بومی ، گردشگری پایدار ، رویکرد تکتونیک ، منطقه گیلان