ارزیابی فرونشست زمین متاثر از افت تراز آبخوان ها و تغییرات کاربری اراضی در دشت ماهیدشت کرمانشاه

فرونشست زمین به عنوان یکی از مهم ترین مخاطرات ژئومورفولوژیکی در مناطق خشک و نیمه خشک ایران، طی سال های اخیر شدت یافته و پیامدهای گسترده ای بر منابع آب، خاک و زیرساخت های انسانی بر جای گذاشته است. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی مکانی–زمانی فرونشست در دشت ماهیدشت استان کرمانشاه، از تلفیق تکنیک SBAS-InSAR، داده های بلندمدت چاه های پیزومتری و تحلیل تغییرات کاربری اراضی بهره گرفت. برای این منظور، ۳۰ تصویر سنتینل-۱ در بازه ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ پردازش شد و داده های ۲۱ حلقه چاه پیزومتری طی سال های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ با روش IDW تحلیل گردید. همچنین، نقشه های کاربری اراضی سال های ۱۳۸۰ و ۱۴۰۲ با استفاده از الگوریتم شبکه عصبی مصنوعی تهیه شد. نتایج نشان داد بیشینه فرونشست سالانه در دشت ماهیدشت حدود ۴۰ میلی متر و بیشینه بالاآمدگی ۲۲ میلی متر بوده است. بیشترین نرخ فرونشست در نواحی شرقی و شمالی دشت مشاهده شد؛ مناطقی که با افت شدید سطح ایستابی (تا ۲۶٫۹۸- متر) و تبدیل گسترده کشت دیم به آبی هم پوشانی دارند. این هم زمانی مکانی بیانگر نقش غالب عوامل انسانی در تشدید فرونشست است. در مقابل، نواحی مرکزی و غربی دشت به دلیل پایداری نسبی سطح آب زیرزمینی و تغییرات محدود کاربری، نرخ نشست کمتری را تجربه کرده اند. به طور کلی، یافته ها نشان می دهد که بهره برداری بی رویه از منابع آب زیرزمینی و تغییرات شدید کاربری اراضی، مهم ترین محرک های فرونشست در ماهیدشت هستند. تداوم روند فعلی می تواند تهدیدی جدی برای پایداری خاک، کیفیت آب، زیرساخت ها و امنیت غذایی منطقه ایجاد کند. این نتایج ضرورت مدیریت پایدار منابع آب و بازنگری در الگوی کشت را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

فرونشست زمین ، تغییرات کاربری اراضی ، منابع آب زیرزمینی ، تداخل‎سنجی راداری SBAS-InSAR