تبیین عوامل موثر بر حکمروایی پایدار منابع آب در روستاهای معرض مخاطره کم آبی (مطالعه موردی: مناطق روستایی پیرامون دریاچه پریشان)

بحران کم آبی در سکونت‎گاه های روستایی ایران، به ویژه در پهنه های آبی داخلی، تنها ناشی از محدودیت های طبیعی و تغییرات اقلیمی نیست، بلکه به طور معناداری با ضعف سازوکارهای تصمیم گیری و حکمروایی منابع آب مرتبط است. روستاهای پیرامون دریاچه پریشان طی سال های اخیر با کاهش شدید منابع سطحی و زیرزمینی، افت تولیدات کشاورزی و ناپایداری معیشت مواجه شده اند؛ پیامدهایی که تشدید تعارضات محلی و کاهش مشارکت اجتماعی را به دنبال داشته و ضرورت تحلیل عوامل موثر بر حکمروایی پایدار منابع آب را برجسته می کند. هدف پژوهش حاضر، تبیین ساختار علی و وزن شبکه ای شش بعد فرهنگی، زیرساختی، محیط زیستی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی–سازمانی و ۲۲ متغیر مرتبط در نظام حکمروایی منابع آب بود. داده ها به صورت اسنادی و میدانی گردآوری و با پرسش‎نامه دیمتل از ۳۰ خبرگان محلی جمع آوری شد و تحلیل با مدل ترکیبی دنپ انجام شد. نتایج کمی نشان داد بعد نهادی–سازمانی با ۳۹۳۴/۸= Ri و ۱۲۰۴/۸+= Ri−Cj تاثیرگذارترین عامل و بعد اجتماعی با ۳۶۸۸/۸=Cj و ۱۲۵۲/۸-= Ri−Cj بیشترین اثرپذیری را دارد. تحلیل علی–معلولی ابعاد نهادی–سازمانی و فرهنگی را در گروه علی، ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیرساختی را در گروه معلولی و بعد محیط زیستی را در وضعیت تعادلی نشان داد. وزن دهی شبکه ای نیز اهمیت بالای عامل فرهنگی (۲۰۴۶/۰) و رتبه پنجم بعد نهادی–سازمانی (۱۵۰۱/۰) را آشکار کرد که تاکید می کند گذار به حکمروایی پایدار منابع آب نیازمند تقویت هم زمان سازوکارهای نهادی و مولفه های فرهنگی است.

کلیدواژه ها:

دریاچه پریشان ، حکمروایی پایدار منابع آب ، کم آبی ، مدل DANP ، مناطق روستایی