تامین کنندگان غذای محروم از غذا: تحلیل مکانی-زمانی و پیش بینی ناامنی غذایی با استفاده از هوش مصنوعی مکانی (GeoAI) در نواحی روستایی ایران در دهه اخیر

ناامنی غذایی در ایران طی سال های اخیر تحت تاثیر تورم بالا، کاهش قدرت خرید خانوارها و اصلاحات اساسی در سیاست های یارانه ای تشدید شده است. اگرچه ناامنی غذایی همواره با نابرابری های منطقه ای قابل توجهی همراه بوده، اما در سال های اخیر به طور فزاینده ای به مناطق روستایی گسترش یافته است. رویکردهای متعارف سنجش ناامنی غذایی غالبا از درک ناهمگنی فضایی درون سرزمینی ناتوان اند. این مطالعه با هدف رفع این کاستی، پویایی های فضایی–زمانی و ناهمگنی مکانی ناامنی غذایی در نواحی روستایی ایران را بررسی کرده و الگوهای احتمالی آن را با بهره گیری از چارچوبی مبتنی بر هوش مصنوعی مکانی (GeoAI) پیش بینی می کند. در این پژوهش از شاخص های فاستر–گریر–ثوربک (FGT) مبتنی بر داده های سالانه طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار (HIES) طی دوره ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ استفاده شده است. الگوهای خوشه بندی و پویایی های مکانی با بهره گیری از شاخص موران (Moran’s I) و شاخص های محلی وابستگی فضایی (LISA) ارزیابی شده اند. نتایج نشان داد که در سال ۱۳۹۲ حدود ۳۹% از خانوارهای نمونه در ۱۱۰ شهرستان با ناامنی غذایی مواجه بوده اند که عمدتا در مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی کشور متمرکز بوده است. در بازه ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲، شیوع ناامنی غذایی به بیش از ۶۰% افزایش یافته و دامنه جغرافیایی آن به ۲۵۰ شهرستان گسترش یافته است. شکاف ناامنی غذایی - به عنوان فاصله از حداقل نیاز روزانه ۲۱۰۰ کیلوکالری - از ۲۴% در سال ۱۳۹۲ به بیش از ۲۷% در سال ۱۴۰۲ افزایش یافته و شدت ناامنی غذایی نیز حدود ۱۳% رشد کرده است. برآوردها تا سال ۱۴۰۵ نشان می دهد که بیش از ۶۰% خانوارها ممکن است با ناامنی غذایی مواجه شوند. یافته ها بر ضرورت فوری اتخاذ سیاست های تثبیت اقتصادی و مداخلات منطقه ای هدفمند در حوزه امنیت غذایی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

ناامنی غذایی ، کالری استاندارد روزانه ، شاخص FGT ، هوش مصنوعی مکانی (GeoAI) ، نواحی روستایی ایران