تاثیر سه آفت کش گیاهی ماترین، نیمارین و تنداکسیر بر کشندگی، فراسنجه‎های جدول زیستی و شاخص تغذیه آفت چغندرقند Spodoptera exigua Hubner

سابقه و هدف: تعدادی از متابولیت های ثانویه گیاهی می توانند به عنوان حشره کش های گیاهی عمل کنند. این ترکیبات با تاثیر بر فرآیندهای مولکولی، بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی حشرات، منجر به کاهش تغذیه، رشد و بقاء می گردند. در این پژوهش اثرات کشنده، زیرکشنده و تاثیر روی شاخص تغذیه‎ای در لارو سن سوم کرم برگ خوار کارادرینا Spodoptera exigua Hubner آفت مهم گیاه چغندرقند تحت تاثیر سه آفت کش گیاهی ماترین، نیمارین و تنداکسیر مورد بررسی قرار گرفت.مواد و روش: برای تعیین LC۵۰، زیرکشندگی و شاخص تغذیه کرم برگ خوار چغندرقند، آفت مذکور در شرایط آزمایشگاهی پرورش داده شد و تحت تاثیر ترکیبات گیاهی ماترین با نام تجاری روی آگرو (Rui Agro) عصاره تلخ بیان .Sophora flavescens Ait، حشره‎کش گیاهی نیمارین (EC ۱۵%) حاصل از عصاره دانه های درخت نیم Azadirachta indica Juss و حشره‎کش گیاهی تنداکسیر(EC ۸۰%) عصاره روغنی فلفل قرمز .Capsicum annuum L قرار گرفت. پس از انجام آزمایش های مقدماتی، پنج غلظت از هر حشره کش به صورت لگاریتمی تعیین و برگ های چغندرقند با این غلظت ها تیمار و لاروهای سن سوم در معرض آن قرار گرفتند. سپس میزان مرگ ومیر لاروها پس از ۴۸ ساعت ارزیابی شد. برای بررسی اثرات زیرکشندگی، از غلظت LC۲۵ هر حشره کش استفاده گردید. لاروهای هم سن پس از تیمار، تا زمان بلوغ بررسی شدند و ویژگی های زیستی مانند زنده مانی و پوره زایی ثبت گردید. برای مقایسه اثر رژیم‎های غذایی مختلف بر شاخص‎های تغذیه لارو سن سوم پروانه برگ‎خوار چغندرقند، که به صورت انفرادی با برگ های تیمارشده با غلظت زیر کشنده تغذیه شده و میزان مصرف غذا، رشد و دفع فضولات اندازه گیری شده بود، از تجزیه واریانس یک طرفه استفاده شد. برای تخمین مقادیر مختلف غلظت کشنده از روش پروبیت با نرم افزار SPSS انجام گرفت. همچنین، داده‎های حاصل از جدول زندگی، بر اساس تئوری جدول زندگی دو جنسی سن- مرحله رشدی با استفاده از نرم افزار Twosex- MsChart تجزیه شدند.نتایج: مقدارLC۵۰ حشره کش ماترین، نیمارین و تند اکسیر روی لارو سن سوم برگ خوار چغندرقند بعد از ۴۸ ساعت به ترتیب، ۶۱/۴۷، ۸۳/۱۵۳ و ۱۴/۲۲۱ میکرولیتر بر میلی‎لیتر بدست آمد. برای برآورد اثرات زیرکشندگی ماترین، نیمارین و تند اکسیر روی فراسنجه‎های زیستی برگ خوار چغندرقند از غلظت LC۲۵ استفاده شد. نتایج این تحقیق نشان داد که طول عمر و باروری کرم برگ خوار چغندر قند بالغ در غلظت زیرکشنده ترکیبات گیاهی مذکور نسبت به شاهد به طور معنی‎داری کمتر بود. میانگین طول دوره تخم‎ریزی پروانههای ماده بالغ تحت تاثیر غلظت‎ زیرکشنده این ترکیبات گیاهی از ۴/۹ روز در شاهد به ۹۰/۴ روز در تیمار ماترین، ۴۱/۷ روز در نیمارین و ۷۸/۷ روز در تنداکسیر کاهش یافت. همچنین نرخ خالص تولیدمثل (R۰) از ۶۰/۲۸۳ پوره به ازای هر ماده در هر نسل در تیمار شاهد به‎ترتیب ۵/۸۰، ۵۷/۱۶۲ و ۲۲/۱۸۴ پوره، در غلظت زیرکشنده ماترین، نیمارین و تنداکسیر کاهش یافت. نرخ ذاتی افزایش جمعیت (rm) در ماترین ۱۵۹/۰ برروز و در شاهد ۱۶۷/۰ برروز ثبت شد. سایر فراسنجه‎ها مانند نرخ متناهی افزایش جمعیت ()، نرخ ناخالص تولیدمثل (GRR) و میانگین طول یک نسل (T) نیز به طور معنی داری در تیمارها (ماترین، نیمارین و تنداکسیر) نسبت به شاهد کاهش یافتند و در ارزیابی شاخص‎های تغذیه‎ای روی لاروهای سن سوم نرخ نسبی رشد RCR، نرخ نسبی مصرف RGR، کارآیی تبدیل غذای خورده شده ECI و کارآیی تبدیل غذای هضم شده ECD در لاروهای تغذیه شده با مواد غذایی تیمار شده با ماترین، نیمارین و تنداکسیر، نسبت به شاهد به طور معنی‎داری کاهش یافت. در کل تیمار ماترین نسبت به نیمارین و تنداکسیر در هر سه فاکتور کشندگی، زیر کشندگی و شاخص تغذیه عملکرد بهتری روی برگ‎خوار چغندرقند نشان داد.نتیجه‎گیری: نتایج تحقیق حاضر نشان داد که این ترکیبات گیاهی اثرات قابل ملاحظه‎ای روی شاخص تغذیه، کشندگی و زیرکشندگی برگ خوار چغندرقند دارند. ترکیبات گیاهی ماترین، نیمارین و تنداکسیر می‎توانند به عنوان راهکاری پایدار و دوست‎دار محیط زیست در مدیریت تلفیقی آفت برگ‎خوار چغندرقند مورد توجه قرار گیرند. این ترکیبات با کاهش وابستگی به حشره کش های شیمیایی و کاهش خطرات زیست محیطی، می توانند به بهبود استراتژی های مدیریت آفات کمک کنند.

کلیدواژه ها:

حشره‎کش گیاهی ، شاخص تغذیه‎ای ، برگ‎خوار چغندرقند ، جدول زندگی ، زیست سنجی