دوزبانگونگی در برنامه های علمی صدا و سیما

در این پژوهش، به بررسی الگوهای به کارگیری گونه علمی زبان فارسی، در گفتمان پزشکی تولید شده در قالب های مختلف رسانه ای پرداخته شده است. دغدغه اصلی، شناسایی جهت گیری زبانی و میزان نفوذ واژگان غیرفارسی در ذهن تولیدکنندگان این گفتمان علمی بوده و این پرسش مطرح شده است که آیا گفتمان علمی زیست بوم بهداشت و درمان، فارسی محور است یا از دوزبان گونگی بهره می برد. جامعه آماری پژوهش، پنج پیکره متنی استخراج شده از برنامه های مستند و زنده تلویزیونی حوزه سلامت را در شبکه های مستند و سوم سیما دربرگرفته و روش پژوهش، کمی پیکره بنیاد و مبتنی بر تحلیل پیکره بوده که در آن، واژگان تخصصی فارسی و غیرفارسی از نظر بسامد، تعداد واژگان متمایز و پراکندگی بررسی شده اند. چهارچوب نظری پژوهش بر مفهوم «دوزبانگی» و «گرایش زبانی» استوار است و هدف آن، تحلیل جهت گیری زبانی گفتمان پزشکی در بازنمایی واژگان تخصصی فارسی و غیرفارسی بوده است. این چهارچوب، امکان بررسی همزمان میزان فارسی گرایی و غیرفارسی گرایی را در تولیدات گفتمان یادشده فراهم می کند. داده ها با استفاده از شاخص های آماری، شامل میانگین، انحراف معیار، سقف گذاری داده های پرت و آزمون نسبت درست نمایی (G²) تحلیل شده اند و نتایج نشان داده است که گفتمان های پزشکی در این پیکره ها، دارای الگوهای متنوع زبانی هستند؛ برخی گفتمان ها به نسبت فارسی محورند و برخی، نمونه هایی از دوزبان گونگی واقعی فارسی-غیرفارسی را نشان می دهند، به طوری که حضور واژگان تخصصی غیرفارسی، نه تنها محدود به چند واژه پرتکرار نیست بلکه نقش معناداری در ساختار زبانی گفتمان برعهده دارد. تحلیل چندلایه بسامد، تنوع و تخصص گرایی واژگان نشان می دهد که جهت گیری زبانی گفتمان پزشکی، نتیجه تعامل این سه عامل است و قالب رسانه ای و شرایط تولید گفتمان نیز بر آن تاثیر می گذارد.

کلیدواژه ها:

دوزبانگی ، دوزبان گونگی ، زبان علم ، زبان فارسی ، صداوسیما ، گفتمان پزشکی