تحلیل مقایسه ای ویرایش های انسانی، خودکار و هوشمند در متون فارسی

این پژوهش، با هدف ارزیابی تطبیقی کارایی سه رویکرد ویرایشی در متون فارسی انجام شده است: ویرایش انسانی، ویرایش خودکار (با تکیه بر خطایاب پاک نویس) و ویرایش هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی مولد (چت جی پی تی). روش پژوهش، از نوع توصیفی تحلیلی، با رویکرد کیفی است و داده ها با استناد از روش تحلیل محتوای کیفی گردآوری و به صورت تطبیقی، تحلیل و مقایسه شده اند. در این زمینه، خطاهای شناسایی شده و اصلاحات صورت گرفته ازطریق هر سه عامل، در حوزه های فنی، صرفی، نحوی، معنایی و محتوایی، بررسی و نقاط قوت و ضعف هر یک، شناسایی شده است. معیارهای ارزیابی شامل؛ دقت در تشخیص خطا، صحت اصلاحات پیشنهادی، روانی متن پیشنهادی و رعایت ساختار محتوایی بوده است. سه متن در حوزه های متفاوت (عملی، علوم اسلامی، علوم جدید) به عنوان نمونه متون انتخاب شدند تا عملکرد این سه روش، در بافت های زبانی و موضوعی گوناگون سنجیده شود. یافته ها نشان می دهد که ویرایش خودکار، در تشخیص خطاهای شکلی و فاصله گذاری، عملکرد به نسبت دقیقی دارد اما در خطاهای صرفی و نحوی و معنایی و اصلاح تعبیرهای نادرست، کارآمد نیست. ویرایش هوشمند، در روان سازی متن، کوتاه سازی جملات، نشانه گذاری و پاراگراف بندی، موفق تر عمل می کند، بااین حال، در فهم بافت تخصصی و تشخیص دقیق اصطلاحات دچار خطا می شود. اگر ویرایش انسانی به خوبی صورت گیرد، دقیق ترین و مطمئن ترین الگو در اصلاح خطاهای پیچیده، درک لایه های معنایی متن و رعایت هنجارهای نگارشی و سبکی زبان فارسی به شمار می آید. ازاین رو، با توجه به مشکلات ویرایش انسانی، پیشنهاد می شود که از ویرایش خودکار و به ویژه، ویرایش هوشمند استفاده شود. می توان قواعد فارسی معیار را به سامانه های هوش مصنوعی مولد عرضه کرد و با نظارت یک ویراستار متخصص، از قابلیت های ویرایش هوشمند بهره برد. ترکیب ویرایش هوشمند با نظارت ویراستار انسانی، فرصت بهبود سرعت و کیفیت اصلاح متون فارسی را فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

ویرایش هوشمند ، خطایاب خودکار ، هوش مصنوعی مولد ، چت جی پی تی ، زبان فارسی معیار