مروری جامع و نظام مند بر تکامل امنیت پایگاه داده از اصول کلاسیک تا فناوری هوش مصنوعی و ابر

با افزایش اتکای سازمان ها به تصمیم گیری مبتنی بر داده پایگاه های داده به حیاتی ترین دارایی های سازمان و در عین حال اصلی ترین اهداف حملات سایبری بدل شده اند. پیچیدگی روزافزون تهدیدات از حملات تزریق SQL پیشرفته گرفته تا باج افزارهای هدفمند بازنگری مداوم در استراتژی های امنیتی را موجب شده است. هدف این مقاله مروری ارائه یک مرور جامع و ترکیبی از وضعیت دانش کنونی در حوزه امنیت پایگاه داده با تمرکز بر گذار از پارادایم های سنتی به رویکردهای مدرن است. این پژوهش یک مرور نظام مند است که بر تحلیل مجموعه ای منتخب از مقالات علمی سرآمد در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ میلادی در زمینه امنیت پایگاه داده بنا شده است. محتوای این مقالات بر اساس مفاهیم کلیدی شامل مدل های، تهدید، معماری های دفاعی، تکنیک های حفاظت از داده و راهکارهای نوظهور دسته بندی و به صورت انتقادی ارزیابی شده است. تحلیل ها نشان می دهد که حوزه امنیت پایگاه داده از یک رویکرد ایستا و مبتنی بر دفاع محیطی به سمت یک معماری امنیتی چندلایه پویا و انطباقی در حال گذار است. سه روند اصلی شناسایی شده عبارتند از: (۱) تکامل مدل های کنترل دسترسی از سیاست های کلاسیک به مدل های انعطاف پذیرتر و مبتنی بر زمینه؛ (۲) پیدایش هوش مصنوعی به عنوان یک شمشیر دولبه که هم به عنوان ابزاری قدرتمند برای تشخیص ناهنجاری و پاسخ به تهدیدات بلادرنگ عمل می کند و هم خود منشا بردارهای حمله جدید مانند حملات مبتنی بر هوش مصنوعی و مسموم سازی داده است؛ (۳) چالش های منحصر به فرد ناشی از معماری های نوین مانند پایگاه داده های ابری و سیستم های توزیع شده که مفاهیمی چون مسئولیت مشترک، آسیب پذیری های چندمستاجری (چند مشتری) و امنیت APIها را به کانون توجه آورده اند. امنیت پایگاه داده مدرن نیازمند یک استراتژی جامع، پیشگیرانه و ترکیبی است. سازمان ها باید فراتر از راهکارهای سنتی حرکت کرده و معماری های امنیتی خود را متناسب با پیچیدگی های محیط های ابری، توزیع شده و اینترنت اشیاء بازطراحی کنند.

کلیدواژه ها:

امنیت پایگاه داده ، هوش مصنوعی ، پایگاه داده ابری ، پایگاه داده توزیع شده ، یادگیری ماشین در امنیت پایگاه داده