فرصتها، چالش ها و پیامدهای ادغام هوش مصنوعی مولد در عناصر برنامه درسی مرور نظام مند مطالعات

هوش مصنوعی مولد در سال های اخیر به یکی از مهم ترین فناوری های اثرگذار بر نظام های آموزشی و فرایندهای برنامه ریزی درسی تبدیل شده است. این فناوری با توانایی تولید متن، تصویر، ایده، بازخورد و مسیرهای یادگیری متنوع امکان بازاندیشی در عناصر اصلی برنامه درسی را فراهم کرده و زمینه را برای تحول در اهداف، محتوا، روش های یاددهی- یادگیری، ارزشیابی، مواد آموزشی و نقش کنشگران تربیتی مهیا ساخته است. با این حال ادغام این فناوری در برنامه درسی صرفا یک فرصت فناورانه نیست بلکه پدیده ای پیچیده با پیامدهای تربیتی، اخلاقی، هویتی و اجتماعی است که نیازمند بررسی نظام مند و تحلیلی می باشد. بر این اساس، هدف مقاله حاضر شناسایی و تبیین فرصت ها، چالش ها و پیامدهای ادغام هوش مصنوعی مولد در عناصر برنامه درسی بر پایه مرور نظام مند مطالعات موجود است. روش پژوهش مرور نظام مند منابع منتخب داخلی و خارجی در حوزه هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، کتاب های درسی هوشمند، شخصی سازی یادگیری، نقش معلم و یادگیرنده و آموزش در بستر دیجیتال است؛ به گونه ای که یافته ها با تمرکز بر عناصر اساسی برنامه درسی طبقه بندی و تحلیل شده اند. نتایج نشان داد که هوش مصنوعی مولد می تواند به شخصی سازی یادگیری، تولید محتوای پویا، غنی سازی محیط های آموزشی، بهبود تصمیم گیری در طراحی برنامه درسی، ارتقای کیفیت بازخورد و توسعه نقش تسهیل گرانه معلم کمک کند. در عین حال چالش هایی همچون تهدید اصالت یادگیری، امکان تقلب، سوگیری الگوریتمی، نابرابری در دسترسی، مخاطرات امنیت داده ها و تضعیف برخی ابعاد هویت و عاملیت یادگیرنده نیز مطرح است. در نتیجه ادغام اثربخش و مسئولانه هوش مصنوعی مولد در برنامه درسی مستلزم بازنگری در اهداف آموزشی، اصلاح شیوه های ارزشیابی، توسعه حرفه ای معلمان، تقویت سواد هوش مصنوعی و تدوین چارچوب های اخلاقی و اجرایی روشن است. بنابراین بهره گیری آگاهانه و عدالت محور از این فناوری می تواند به ارتقای کیفیت، انعطاف پذیری و آینده نگری برنامه های درسی منجر شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مولد ، برنامه درسی ، شخصی سازی ، یادگیری ، کتاب های درسی هوشمند ، عدالت آموزشی