تحلیل انتقادی و آینده نگر از پژوهش های دانشگاهی

گسترش هوش مصنوعی در دهه اخیر پژوهش دانشگاهی را وارد مرحله ای تازه کرده است. مرحله ای که در آن مرز میان ابزار، روش و کنشگر معرفتی بیش از پیش مبهم شده است. در حوزه علوم انسانی این تحول اهمیت دوچندان دارد؛ چرا که این حوزه به طور سنتی بر تفسیر، معنا و عاملیت پژوهشگر انسانی استوار بوده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی، انتقادی و آینده پژوهانه به بررسی تاثیر هوش مصنوعی بر منطق پژوهش در علوم انسانی می پردازد. پژوهش از نظر روش شناسی ترکیبی از تحلیل اسنادی، تحلیل محتوای کیفی و استفاده محدود از داده های کمی ثانویه است. چارچوب نظری مقاله بر تلفیق نظریه قدرت دانش، فوکو، سازه انگاری اجتماعی فناوری و آینده پژوهی انتقادی استوار شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی نه تنها روش های تحقیق بلکه جایگاه پژوهشگر و اقتدار معرفتی علوم انسانی را نیز بازتعریف کرده است. در عین حال نتایج حاکی از آن است که بدون چارچوب های اخلاقی و روش شناختی، روشن خطر فناورسالاری و تقلیل معنا در تحقیقات علوم انسانی افزایش می یابد. مقاله در پایان با طرح سناریوهای آینده از رویکرد انتقادی تفسیری به عنوان مسیر مطلوب همزیستی انسان و ماشین در تولید دانش دفاع می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، علوم انسانی ، روش شناسی ، پژوهش ، قدرت دانش ، آینده پژوهی