برنامه درسی سواد عاطفی دیجیتال

با گسترش زیست جهان دیجیتال و ظهور نسل آلفا به عنوان نخستین نسل کاملا غوطه ور در فناوری های هوشمند، ضرورت بازنگری در رویکردهای سنتی سواد دیجیتال و حرکت به سمت تلفیق ابعاد شناختی، عاطفی و اجتماعی بیش از پیش احساس می شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی برنامه درسی مبتنی بر سواد عاطفی دیجیتال برای ارتقای مهارت های اجتماعی - هیجانی دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه از نوع مرور نظام مند مبتنی بر سنتز پژوهی (Systematic Review with Research Synthesis) است که با بهره گیری از چارچوب PRISMA انجام گرفت. در این راستا مطالعات مرتبط منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ از پایگاه های داده معتبر بین المللی استخراج و پس از غربالگری ۱۳ مطالعه نهایی وارد فرایند تحلیل شدند. داده ها با استفاده از تحلیل تماتیک و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردیدند. یافته ها منجر به استخراج شش مولفه اساسی برنامه درسی شامل اهداف، محتوا، راهبردهای یاددهی- یادگیری، نقش معلمان و والدین، محیط یادگیری و ارزشیابی شد. همچنین نتایج نشان داد که سواد عاطفی دیجیتال فراتر از مهارت های فنی بوده و شامل شایستگی هایی همچون همدلی دیجیتال، خودتنظیمی، مسئولیت پذیری اخلاقی و شهروندی دیجیتال است. همچنین مشخص شد که اثربخشی این برنامه درسی به عواملی همچون بومی سازی محتوا، استفاده از روش های فعال یادگیری نظیر بازی وارسازی و داستان گویی دیجیتال و نقش میانجی گرانه معلمان و والدین وابسته است. در نهایت ارزشیابی این نوع برنامه درسی باید مبتنی بر عملکرد فرایندمحور و مبتنی بر سنجش شایستگی های واقعی در محیط های دیجیتال باشد. الگوی پیشنهادی این پژوهش می تواند به عنوان چارچوبی کاربردی برای بازطراحی برنامه های درسی در عصر دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد و زمینه ساز تربیت نسلی مسئول، همدل و توانمند در مواجهه با چالش ها و فرصت های فضای مجازی باشد.

کلیدواژه ها:

سواد عاطفی ، دیجیتال ، برنامه درسی ، سنتز پژوهی ، نسل آلفا ، یادگیری اجتماعی - هیجانی ، شهروندی دیجیتال