نقش هوش مصنوعی در کشاورزی هوشمند و ارتقای امنیت غذایی در شرایط تغییر اقلیم

امنیت غذایی در دهه های اخیر تحت فشار هم زمان تغییر اقلیم، شوک های بازار، اختلالات زنجیره تامین و محدودیت منابع قرار گرفته است. در چنین بستری کشاورزی هوشمند به عنوان رویکردی داده محور برای افزایش بهره وری، کاهش مصرف نهاده ها و ارتقای تاب آوری نظام های تولید غذا مطرح شده و هوش مصنوعی به هسته تصمیم سازی این رویکرد تبدیل شده است. این مقاله با تمرکز بر سه لایه «مزرعه»، «زنجیره ارزش غذایی» و «حکمرانی» ظرفیت های اصلی هوش مصنوعی را در پیش بینی عملکرد، مدیریت آب و نهاده ها، پایش سلامت گیاه، کاهش ضایعات، بهینه سازی لجستیک، مدیریت ریسک و بیمه کشاورزی بررسی می کند و نشان می دهد اثرگذاری واقعی هوش مصنوعی زمانی رخ می دهد که خروجی های آن به سازوکارهای سیاستی (یارانه، بیمه، هشدار سریع، ذخایر راهبردی) متصل شود. در ادامه تجربه کشورهای پیشرفته در یکپارچه سازی داده، توسعه زیرساخت سنجش از دور و طراحی سیاست های انسانی محور دیجیتال مرور و سپس با وضعیت ایران مقایسه می شود. یافته های تحلیلی نشان می دهد شکاف اصلی ایران با کشورهای پیشرو بیش از آن که فنی باشد، نهادی و داده ای است؛ پراکندگی داده ها، نبود چارچوب حکمرانی داده، مقیاس کوچک پایلوت ها و پیوند ضعیف فناوری با تصمیم سازی رسمی. در پایان نقشه راه مرحله ای برای ایران پیشنهاد می شود که از پروژه های با بازده سریع (آب، خشکسالی، ضایعات) آغاز کرده و با نهادسازی، حکمرانی داده و ادغام در برنامه های کلان امنیت غذایی به کشاورزی پیش بینانه منتهی می گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، کشاورزی هوشمند ، امنیت غذایی ، تغییر اقلیم ، حکمرانی داده ، زنجیره تامین ، تاب آوری