از پذیرش هوش مصنوعی تا تحقق ارزش: مطالعه موردی آرامکو و پیامدهای راهبردی برای صنعت نفت و گاز ایران

هوش مصنوعی در سال های اخیر از یک فناوری آزمایشگاهی به یکی از قابلیت های بالقوه راهبردی در صنایع پیچیده از جمله نفت و گاز تبدیل شده است. با وجود رشد سریع سرمایه گذاری در راهکارهای هوش مصنوعی مسئله اساسی برای شرکت های نفت و گاز، صرفا پذیرش فناوری نیست بلکه توانایی سازمان در تبدیل آن به ارزش، عملیاتی مالی و زیست محیطی پایدار است. پژوهش حاضر با تمرکز بر این مسئله به بررسی تجربه شرکت آرامکو و استخراج پیامدهای راهبردی آن برای صنعت نفت و گاز ایران می پردازد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی اسنادی و تحلیل تطبیقی انجام شده است. داده های پژوهش از گزارش های رسمی آرامکو، منابع علمی معتبر در حوزه هوش مصنوعی و ادبیات قابلیت های پویا گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون نظام مند با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که مسیر ایجاد ارزش از هوش مصنوعی به ترکیبی از زیرساخت، دیجیتال، داده، سرمایه انسانی، یکپارچه سازی عملیاتی، مقیاس گذاری سازمانی و اندازه گیری ارزش وابسته است. آرامکو در سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۵ میلیارد دلار ارزش تحقق یافته فناوری اعلام کرده که ۲.۶ میلیارد دلار آن ناشی از راهکارهای هوش مصنوعی بوده است. بر اساس تحلیل تطبیقی، پژوهش یک چارچوب شش مرحله ای شامل ارزیابی آمادگی، توسعه زیرساخت داده، اولویت بندی موارد کاربرد، اجرای پایلوت، اندازه گیری ارزش و مقیاس گذاری سازمانی برای صنعت نفت ایران پیشنهاد می کند؛ با تاکید بر اینکه ایران باید منطق تحقق ارزش را با محدودیت های فناورانه، مالی و نهادی خود تطبیق دهد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تحقق ارزش ، بهره وری ، آرامکو ، صنعت نفت و گاز ، قابلیت های پویا