تاثیر نمونه های بصری تولیدشده با هوش مصنوعی بر تفکر واگرا و همگرا در طراحی شماتیک

طراحی شماتیک به مثابه نخستین مرحله حل مسئله در فرایند طراحی معماری سرشار از جهش های ناگهانی ادراکی و عدم قطعیت های سازنده است. با ورود ابزارهای مولد تصویر مبتنی بر هوش مصنوعی به استودیوهای طراحی، این پرسش بنیادین مطرح می شود که آیا این فناوری توانسته تعادل میان تفکر واگرا (تولید گزینه های متعدد) و تفکر همگرا (محدودسازی و ارزیابی) را دگرگون کند یا خیر. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر نمونه های بصری تولید شده با هوش مصنوعی بر تفکر واگرا و همگرا در طراحی شماتیک و با تاکید ویژه بر نقش تعدیلگر سطح تجربه طراح انجام شده است. این پژوهش از نظر ماهیت در زمره پژوهش های آمیخته با طرح اکتشافی متوالی قرار دارد. در مرحله کیفی با استفاده از پروتکل تفکر بلند و تحلیل محتوای جهت یافته سه الگوی رفتاری اصلی تثبیت زودهنگام، جستجوی پرسشگرانه و بازتولید (انتقادی) شناسایی گردید. در مرحله کمی پرسشنامه ای ساختار یافته بر اساس یافته های مرحله کیفی تدوین و در میان نمونه منتخب از دانشجویان و مدرسان طراحی معماری توزیع شد. داده های کمی با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل گردید. یافته های پژوهش نشان داد که رئالیسم فوتوگرافیک تصاویر هوش مصنوعی تفکر واگرا را تضعیف و همگرایی زودهنگام را تقویت می کند، در حالی که ابهام بصری بالا و غیرمنتظره بودن ترکیب عناصر تفکر واگرا را تغذیه می نمایند. همچنین الگوی رفتاری «بازتولید انتقادی» به عنوان مهم ترین عامل واسطه ای نقش تعیین کننده ای در تبدیل تصاویر غیرمنتظره به نوآوری طراحی ایفا می کند. سطح تجربه طراح نیز قوی ترین تعدیل گر این روابط شناسایی شد؛ به طوری که طراحان حرفه ای به طور طبیعی از ابهام و ناهنجاری های تصاویر به نفع خود استفاده می کنند در حالی که مبتدیان در مواجهه با همان ویژگی ها دچار سردرگمی یا تثبیت زودهنگام می شوند. بر اساس یافته ها پیشنهادهای عملی برای بازطراحی آموزش معماری، تنظیم هوشمند پارامترهای ابزارهای هوش مصنوعی و طراحی حالت های ویژه ایده پردازی واگرا و پالایش همگرا در نرم افزارهای مولد تصویر ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، تصویر ، تفکر واگرا ، تفکر همگرا ، طراحی شماتیک ، شناخت طراحی ، آموزش معماری