از طرحواره تا استعاره مکانیسمی مبتنی بر هوش مصنوعی برای شتاب بخشی به کسب دانش طراحی با تکیه بر نظریه بار شناختی

آموزش طراحی معماری همواره با چالش دیرپایی مواجه بوده است شکاف عمیق میان دانش نظری که دانشجو در دروس تئوریک کسب می کند و قابلیت اجرایی طراحی که باید در آتلیه پرورش یابد. این شکاف ریشه در تفاوت و ساختارهای شناختی ذهن مبتدی و خبره دارد؛ جایی که مبتدی به طرحواره های صلب و قاعده مند متکی است خبره از استعاره های سیال و قیاس پذیر بهره می برد. اما گذار از طرحواره به استعاره یک جهش ناگهانی نیست؛ فرایندی است تدریجی که در لحظات آستانگی سردرگمی سازنده رخ می دهد. این پژوهش با تکیه بر نظریه ی بار شناختی تکامل یافته در پی طراحی و اعتبارسنجی مکانیسمی مبتنی بر هوش مصنوعی است که بتواند این گذار را شتاب بخشد. روش شناسی پژوهش از نوع ترکیبی اکتشافی است. در فاز کیفی با تحلیل پروتکل های گفتاری طراحان مبتدی متوسط و خبره سه گونه استعاره قالبی مردد و سیال شناسایی شد که استعاره ی مردد نقطه ی طلایی مداخله شناخته شد. در فاز کمی مکانیسم سه لایه ای شامل ردیاب وضعیت شناختی مبتنی بر مدل مارکف پنهان، موتور قیاس سازی پویا مبتنی بر شبکه های عصبی بازگشتی و تنظیم گر بار شناختی مبتنی بر قواعد فازی طراحی و در یک طرح شبه آزمایشی با گروه کنترل ارزیابی شد. یافته ها نشان می دهند که گروه آزمایش زمان کمتری را در وضعیت انسداد ذهنی، زمان بیشتری را در کاوش هدفمند سپری می کنند و بار شناختی مطلوب بالاتری را تجربه می نمایند. همچنین کیفیت نهایی طرح ها به ویژه در مولفه ی اصالت و غنای استعاری پروتکل های گفتاری در گروه آزمایش به طور معناداری برتر است. این پژوهش نتیجه می گیرد که هوش مصنوعی نه به عنوان جایگزین معلم یا طراح، بلکه به عنوان هم کنشگر شناختی فروتن می تواند وارد آتلیه شود و با ارائه ی استعاره های معترض و نیمه ساخته، فرایند درونی سازی دانش طراحی را تسریع کند. پیشنهاد می شود پژوهش های آینده به مطالعات طولی برای سنجش پایداری یادگیری، تنوع بخشی به پایگاه های داده استعاره ها در بافت های فرهنگی متفاوت و ادغام مکانیسم با نقش بی بدیل معلم در آتلیه بپردازند.

کلیدواژه ها:

نظریه بار شناختی ، استعاره ، طراحی ، طرحواره های ذهنی ، هوش مصنوعی ، شناخت آگاه ، آموزش معماری ، گذ ار از مبتدی به خبره