نقش هوش مصنوعی در روانشناسی بالینی: مروری بر کاربردها و چشم اندازهای آتی

هوش مصنوعی به عنوان یکی از پیشرفت های کلیدی فناوری در دهه های اخیر به تدریج به حوزه سلامت روان و روان شناسی بالینی نفوذ یافته است. این فناوری با قابلیت های خود در پردازش داده های پیچیده، یادگیری از الگوهای رفتاری و زبانی و ارائه بازخوردهای شخصی سازی شده، پتانسیل ایجاد تحول اساسی در روش های تشخیص، مداخله و پایش درمانی را دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش هوش مصنوعی در روانشناسی بالینی و تحلیل کاربردهای فعلی و چشم اندازهای آینده آن در حیطه های تشخیص، ارزیابی، درمان و پشتیبانی بالینی انجام شده است. روش این مطالعه از نوع مروری روایی بوده و با جست وجو در پایگاه های معتبر علمی شامل Web of Science، Scopus، PubMed، PsycInfo، Science و Google Scholar و همچنین پایگاه های فارسی زبان نظیر SID و Magiran در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶ انجام شد. مقالات مرتبط با کاربرد هوش مصنوعی در روان شناسی بالینی، تشخیص اختلالات روانی، مداخلات درمانی مبتنی بر هوش مصنوعی و چالش های اخلاقی و اجرایی استخراج و مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی در سه حوزه ی اصلی در روان شناسی بالینی کاربرد دارد: (۱) تشخیص و ارزیابی اختلالات روانی از طریق تحلیل داده های متنی، صوتی و رفتاری؛ (۲) ابزارهای درمانی شامل چت بات های روان درمانی و سامانه های تعاملی مبتنی بر درمان شناختی-رفتاری؛ و (۳) پشتیبانی از درمانگران در تصمیم گیری، مستندسازی بالینی و آموزش. با این حال، چالش هایی نظیر مسائل حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، کاهش همدلی انسانی و نبود چارچوب های نظارتی و اخلاقی یکپارچه همچنان بر سر راه کاربرد گسترده این فناوری وجود دارد. نتیجه گیری: هوش مصنوعی پتانسیل قابل توجهی در ارتقای دسترس پذیری، دقت و شخصی سازی خدمات روان شناسی بالینی دارد اما موفقیت آن در گرو نظارت مستمر متخصصان، تدوین چارچوب های اخلاقی و فرهنگی متناسب و انجام پژوهش های بالینی کنترل شده است. آینده روان شناسی بالینی به سوی مدل های ترکیبی هوش مصنوعی-درمانگر (انسانی) حرکت می کند که در آن فناوری نقش مکمل و نه جایگزین را ایفا می نماید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، روانشناسی بالینی ، پردازش زبان طبیعی ، سلامت روان دیجیتال ، مداخلات روان درمانی ، چت بات درمانی