کاربست هوش مصنوعی در نظام قضایی و چالشهای حقوقی دادرسی الگوریتمی

هوش مصنوعی به تدریج وارد نظام قضایی شده و ابزارهایی مانند تبدیل خودکار گفتار به متن، پیش بینی رای و تولید متن لوایح را در اختیار قضات و وکلا قرار داده است. این فناوری اگرچه می تواند دادرسی را سریع تر و کم هزینه تر کند اما چالش های حقوقی جدی نیز به همراه دارد. هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل مهم ترین این چالش هاست. یافته ها نشان می دهد که پنج چالش حقوقی اساسی در این حوزه وجود دارد: نخست چالش دقت و صحت؛ هوش مصنوعی گاهی اطلاعات نادرست یا جعلی تولید می کند (پدیده توهم). دوم چالش شفافیت؛ الگوریتم های هوش مصنوعی اغلب «جعبه سیاه» هستند، یعنی حتی سازندگانشان هم نمی توانند به طور کامل توضیح دهند که چرا به یک نتیجه خاص رسیده اند. این امر با اصل دادرسی عادلانه که قاضی را ملزم به ذکر دلایل رای می کند در تعارض است. سوم چالش مسئولیت؛ اگر هوش مصنوعی خطا کند و به حقوق یکی از طرفین دعوا آسیب برسد مشخص نیست چه کسی باید پاسخگو باشد. آیا قاضی مسئول است؟ وکیلی که به خروجی هوش مصنوعی اعتماد کرده؟ یا شرکت سازنده نرم افزار؟ چهارم چالش حق اعتراض؛ اگر تصمیمی توسط الگوریتم گرفته شود، شهروند به کدام مرجع می تواند اعتراض کند؟ قوانین موجود به این پرسش پاسخی نمی دهند. پنجم چالش حریم خصوصی؛ استفاده از هوش مصنوعی در دادگاه ها نیازمند پردازش حجم عظیمی از اطلاعات حساس شهروندان است و خطر افشای این داده ها همواره وجود دارد. مقاله نتیجه می گیرد که هوش مصنوعی هرگز نمی تواند جایگزین قضات انسانی شود و تنها باید به عنوان ابزار کمکی و تحت نظارت مستمر انسان مورد استفاده قرار گیرد. در پایان پنج پیشنهاد ارائه شده است: تدوین دستورالعمل استفاده از هوش مصنوعی در دادگستری، اصلاح قوانین برای پیش بینی حق اعتراض به تصمیمات الگوریتمی، مشخص کردن قواعد مسئولیت مدنی با تاکید بر تعهد حرفه ای وکلا و قضات به راستی آزمایی خروجی هوش مصنوعی، ایجاد نظام بازرسی دوره ای از الگوریتم های مورد استفاده دادگستری و آموزش تخصصی قضات و وکلا در زمینه توانایی ها و محدودیت های هوش مصنوعی. بدون این اصلاحات نظام قضایی با خطر قضاوت الگوریتمی بدون پاسخگویی و پایمال شدن حقوق شهروندان روبرو خواهد بود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، دادرسی الگوریتمی ، قضاوت خودکار ، دادرسی عادلانه