نقش هوش مصنوعی در تقویت تاب آوری ژئوپلیتیکی زنجیره های تامین دریامحور با تاکید بر خلیج فارس

خلیج فارس و تنگه هرمز به عنوان گره های راهبردی در شبکه جهانی انرژی و تجارت دریامحور در معرض طیفی از ریسک های ژئوپلیتیکی قرار دارند که پایداری زنجیره های تامین دریامحور را به شدت تهدید می کند. در عین حال، توسعه سریع هوش مصنوعی و به کارگیری آن در لجستیک و بنادر، ظرفیت تازه ای برای تقویت تاب آوری این زنجیره ها در برابر شوک های ژئوپلیتیکی ایجاد کرده است. با وجود این، هنوز چارچوبی یکپارچه که ریسک های ژئوپلیتیکی، قابلیت های هوش مصنوعی و ابعاد تاب آوری زنجیره های تامین دریامحور را با تاکید بر خلیج فارس به هم پیوند دهد، کمتر صورت بندی شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و در قالب یک مطالعه مفهومی-نظری بر پایه مرور هدفمند و ساخت یافته ادبیات می کوشد نقش هوش مصنوعی در تقویت تاب آوری ژئوپلیتیکی زنجیره های تامین دریامحور را تبیین و مدلی مفهومی در این زمینه ارائه کند. بر اساس تلفیق نظریه وابستگی متقابل سلاحی شده، ادبیات تاب آوری زنجیره تامین و نئورئالیسم ساختاری ابتدا ریسک های ژئوپلیتیکی زنجیره های دریامحور در خلیج فارس در سه دسته ساختاری، شبکه ای، سیاسی-امنیتی و تحریمی-حقوقی-مالی صورت بندی شده و سپس قابلیت های هوش مصنوعی در سه گروه پیش بینی، تجویزی-بهینه سازی و شبیه سازی دوقلوی دیجیتال و ابعاد تاب آوری در قالب چابکی، افزونگی و تنوع، انعطاف پذیری و بازپیکربندی و سرعت بازیابی تعریف می شود. نگاشت میان این سه مجموعه همراه با شناسایی نقاط اهرمی، شبکه گذرگاه ها، بنادر محوری و گره های حاکمیت (شبکه) به استخراج اصول طراحی زنجیره های تامین دریامحور تاب آور مبتنی بر هوش مصنوعی می انجامد. برآیند پژوهش تبیین مفهوم تاب آوری ژئوپلیتیکی زنجیره های تامین دریامحور و نشان دادن این است که چگونه می توان در محیطی ذاتا پرریسک مانند خلیج فارس، با به کارگیری هدفمند هوش مصنوعی پیوند میان ریسک ژئوپلیتیکی و عملکرد زنجیره را تعدیل کرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ژئوپلیتیک ، زنجیره تامین ، زنجیره تامین دریامحور ، خلیج فارس