بررسی وضعیت حقوقی آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی در نظام حقوقی ایران و حقوق تطبیقی با تاکید بر قابلیت حمایت و تعیین پدیدآورنده

ظهور و گسترش روز افزون سیستم های هوش مصنوعی مولد که قادر به خلق آثاری در حوزه های ادبی، هنری و حتی اختراعات هستند، چالش های بی سابقه ای را در نظام های حقوق مالکیت فکری ایجاد کرده است. این پژوهش با روش تحلیلی توصیفی و با بهره گیری از مطالعات تطبیقی به دو پرسش محوری در این حوزه پاسخ می دهد: آیا آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی قابل حمایت هستند؟ و پدیدآورنده این آثار کیست؟ یافته های پژوهش نشان می دهد نظام حقوقی ایران، به طور ضمنی انسان بودن پدیدآورنده را شرط حمایت قرار داده و در مواجهه با آثار هوش مصنوعی با خلا قانونی مواجه است. در فقه امامیه دیدگاه مشهور فقهای معاصر مالکیت فکری را ذیل حقوق عرفی «محترم» پذیرفته اند، که می تواند مبنای مشروعیت بخشی به حمایت از این آثار باشد. مطالعه تطبیقی در نظام های حقوقی فرانسه، آلمان، آمریکا، انگلستان و چین نشان می دهد رویکردهای متنوعی از انکار مطلق حمایت تا پذیرش مشروط با معیارهای گوناگون وجود دارد. در پایان با تاکید بر نقش مکمل هوش مصنوعی در کنار خلاقیت و دانش انسانی و با عنایت به آخرین تحولات تقنینی در ایران از جمله طرح ملی هوش مصنوعی که کلیات آن در صحن مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده و در انتظار بررسی نهایی است، راهکارهای مشخصی شامل الحاق تبصره به ماده ۱ قانون حمایت از مولفان، ایجاد نظام ثبت ویژه، بازنگری در ضمانت اجراها و ارائه پیشنهادهای اصلاحی برای طرح تقنینی مذکور ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حقوق مالکیت فکری ، پدیدآورنده ، قابلیت حمایت ، اثر ، حقوق تطبیقی ، طرح ملی هوش مصنوعی