گسترش کالبدی شهر در دامنه های جنوبی البرز و کاربرد هوش مصنوعی و سامانه های اطلاعات جغرافیایی در پایش تغییرات پوشش زمین و تناسب زیستگاه در منطقه ۱ تهران

گسترش کالبدی شهر در دامنه های جنوبی البرز در صورت بی توجهی به پیوستگی زیستگاهی، می تواند به کاهش کیفیت زیستگاه، افزایش گسستگی لکه های طبیعی و تشدید تعارض انسان و حیات وحش منجر شود. منطقه ۱ شهر تهران به دلیل مجاورت با ارتفاعات البرز و وجود روددره ها و لکه های سبز کوهپایه ای، نمونه ای مناسب برای بررسی پیوند میان شهرسازی، زیرساخت سبز و فناوری های هوشمند است. هدف این پژوهش ارائه چارچوبی کاربردی برای به کارگیری هوش مصنوعی و سامانه های اطلاعات جغرافیایی در پایش تغییرات پوشش زمین، ارزیابی تناسب زیستگاه، شناسایی کریدورهای کم مقاومت و پشتیبانی از تصمیم های طراحی شهری است. روش پژوهش از نوع کاربردی توسعه ای و مبتنی بر مدل سازی فضایی پیشنهادی است و ترکیبی از سنجش از دور، GIS، یادگیری ماشین و داده های تله دوربین را پیشنهاد می کند. در این چارچوب، تصاویر Sentinel-۲ و Landsat برای استخراج شاخص های پوشش زمین و پوشش گیاهی، داده های مکانی برای ساخت سطح مقاومت و داده های میدانی برای آموزش و اعتبارسنجی مدل استفاده می شوند؛ سپس Random Forest و یا MaxEnt برای برآورد تناسب زیستگاه و الگوریتم های کمینه هزینه برای استخراج پیوندهای فضایی به کار می روند. خروجی نهایی نقشه اولویت مداخله و مجموعه ای از راهکارهای طراحی شامل گذرگاه های حیات وحش، مدیریت نور و صدا، پایش هوشمند و هشدار زودهنگام است. نکته روش شناختی مهم آن است که در نسخه حاضر اعداد کمی موجود در پیش نویس اولیه که فاقد داده خام، ماتریس خطا و فرآیند بازتولید بودند، به عنوان یافته قطعی گزارش نشده اند بلکه شاخص های پیشنهادی برای سنجش سناریوها تعریف شده اند. این اصلاح از ادعای نتایج تجربی بدون پشتوانه داده جلوگیری کرده و مقاله را برای تکمیل با داده های واقعی و داوری علمی آماده تر می کند.

کلیدواژه ها:

شهرسازی هوشمند ، هوش مصنوعی ، حیات وحش شهری ، اتصال زیستگاهی ، GIS ، سنجش از دور ، کریدور اکولوژیک ، منطقه ۱ تهران