تحلیلی مقایسهای جایگاه و الگوی تخصیص منابع در توسعه هوش مصنوعی در ایران، ترکیه، امارات و کره جنوبی

پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی جامعه شناختی و در چارچوب اقتصاد و توسعه به تحلیل تطبیقی جایگاه و الگوی تخصیص منابع در توسعه هوش مصنوعی (AI) در چهار کشور ایران، ترکیه، امارات متحده عربی و کره جنوبی در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ می پردازد. شاخص های اصلی این مطالعه تطبیقی عبارت اند از: نسبت هزینه تحقیق و توسعه به تولید ناخالص داخلی (R&D/GDP)، شاخص آمادگی دولت ها برای هوش مصنوعی (Government AI Readiness Index) و سهم صادرات فناوری پیشرفته. یافته های تحقیق که با روش ترکیبی (تحلیل ثانویه داده های بین المللی و تحلیل محتوای اسناد سیاستی) حاصل شده است، نشان می دهد که کره جنوبی با اتکا به سنت دولت توسعه گرا و سرمایه گذاری پایدار، فاصله معناداری از حیث عمق سرمایه گذاری و بهره برداری صادراتی با دیگر کشورها دارد. امارات متحده عربی با راهبرد ملی آشکار و سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت های داده و ترکیه با تدوین سند راهبردی ۲۰۲۱-۲۰۲۵ پیشرفت هایی در زمینه سازی نهادی نشان می دهند. و در مقابل، یافته ها حاکی از آن است که ایران علیرغم داشتن ظرفیت های علمی، در تمامی شاخص های یادشده از جمله سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی (حدود ۰.۷۳) و سهم بسیار پایین صادرات فناوری پیشرفته (۰.۸۱ از صادرات صنعتی) از الگوی تخصیص منابع و وضعیت نهادی متفاوتی برخوردار است که منجر به کندی رشد در این حوزه شده است. نتیجه گیری اصلی پژوهش بر مبنای نظریه های دولت رانتی و جامعه شبکه ای (Castells ۲۰۱۰) تاکید می کند که شکاف ایران در توسعه هوش مصنوعی بیشتر ریشه ای ساختاری-نهادی دارد تا صرفا فناورانه، بنابراین هرگونه راهبرد توسعه نیازمند بازتعریف الگوی تخصیص منابع، تقویت نهادهای حاکمیتی فناوری و گشودن شبکه های علمی بین المللی در چارچوبی جامعه شناختی است.

کلیدواژه ها:

جامعه شناسی هوش مصنوعی ، جامعه شناسی اقتصادی ، توسعه هوش مصنوعی ، ایران